“Boi ndeu haemz, song boi saep, sam boi seiq boi youzcaz ndei. Gunghcwngz youzcaz rangfingfing, youh miz mbawcaz youh miz hing……” Banhaet Mbanjyauz Gunghcwngz, hoenz- ngeungeu, seiqlengq nyouq raen heiq caz rang. Vunzlai gaem cazloih, youq ndaw rek baebae dauqdauq dub mbawcaz caeuq hing, raemxcaz henjrwd haenx youq ndaw gu de goenjbibi. Youq gij sing “dungdung” miz banj neix, gij dinfwngz cien bi neix ndaej daihdaih cienzswnj.
Gaengawq saw lizsij geiq naeuz, Gunghcwngz youq Suizcauz Dayez cibseiq nienz (gunghyenz bi 618) laeb yienh, heuhguh Cazcwngz Yen. Dieg de seiqlengq dwg bya, go cazcwx mwncupcup, seiz Suizcauz gaenq dwg gaiq dieg ndaem caeuq gaicawx mbawcaz youqgaenj ndeu. Dangzdai, cojcoeng Yauz- cuz daj Huznanz、Gvangjdungh、Gyanghsih daengj dieg senjhaeuj, vih dingx gij heiqcaep heiqdoeg, couh youq yienzdieg aeu liuh, yungh hing caeuq mbawcaz guh- ok youzcaz seiznduj. Daengz Sungdai, caz vwnzva hoenghhwd, gij gunghyi youzcaz Gunghcwngz mboujduenh fungfouq. Mingz Cingh seizgeiz, vunzlai Yauzcuz cauhmoq gij dinfwngz “dwk youzcaz”, mbawcaz caeuq hing dwk gyu 、youz cauj gvaq le dub ndei aeuq goenj, mboujdan engq feih, lij ndaej singj saenz singj uk、siu dungx maenh dungx、cawz caep buengz heiqdoeg. Miz vah riuznaeuz, seiz vuengzdaeq Genz- lungz daeuj Gyanghnanz, gyoengq hak baihhenz raeuqmbaeu raix- caix, miz gijmaz ndeigwn cungj soengq bae, gwn dwk Genzlungz caz haeux mbouj ngah, raen gijgwn couh mbwq, gyoengq canghdajcawj guh gwn hawj vuengzdaeq haenx mbouj miz banhfap, lau liux. Seizde, miz boux canghdajcawj ndeu dwg vunz Gunghcwngz, de sawqmwh ngeix daengz gij goengyauq youzcaz ranzmbanj, ret dwk doq guh gij hongdawz dwk youzcaz, loengh ok vanj youzcaz Gunghcwngz ndeu hawj vuengzdaeq, Genzlungz gwn sat bak van ak gwn. Baez haengjheiq, de soengq aen mingzdaeuz “dang singjsaenz” ndeu hawj youzcaz Gunghcwngz. Aen goj neix caen mbouj caen lingh gangj lo, hoeng gijneix cix ndaej roxnyinh youzcaz Gunghcwngz yinxvunz raixcaix.
Vunz Yauzcuz gwn youzcaz mbouj faen seizciet, mbouj hanh haethaemh. Cienzswnj baenzlai nanz, gij fungsug youzcaz gaenq bienqbaenz le gij fuengsik youqgaenj doxgyau、aen najniq haedsim lijyiz ciuhvunz、gij laexciet ceiq sang gyoengq Yauzcuz aeu bae daex hek, lij cauhbaenz le gij laexsoq、fungsug、gvigawj gwn caz daegdingh haenx. Vunzlai Yauzcuz dangdieg gvenq youq najranz laengranz ndaem gocaz, nyinhnaeuz gij caz seiz goekhawx ceiq ndei, mbawcaz mbit heu le caiq dak hawq couh soucwk youq gwnz gumzfeiz, seiz bouxhek daeuj ranz roxnaeuz miz saehndei le cij yungh. Youzcaz youq ndaw ndwenngoenz Yauzcuz gizgiz ndaej raen: Seiz lwgnding rimndwen aeu “cawj caz”; dinghmingh yizsiz heuh “caz dingh”; seiz baenzgya miz laex hai caz、ciengq fwen caz; bouxlaux gvaqsouh miz “caz souh”; bouxgeq gvaqseiq le, ndaw benj aeu cuengq mbawcaz; caeq cojcoeng, aeu gingq youzcaz. Bouxhek haeuj ranz gwn youzcaz gonq, “vunzhek haeuj ranz caz guh laex”, dahsau Yauzcuz doq eu fwen doq gingq bouxhek youzcaz, bouxhek ceiq noix gwn sam boi doxbae, bouxcawj cij angqfaengz bae loengh byaek. Cungj fungsug neix youq seiz lai minzcuz doxgyau ndawde bienq- baenz le gaiq vwnzva fouzhauh ndeu, gyoengqvunz humx naengh henz gumzfeiz, doq dub youzcaz doq gangjgoj, lai raen gij yiengh minzcuz doxgiet de bw.
Youzcaz daj yw yinx、haeuxcuk caz、cien caz、cawj caz ciuhgeq bienq daeuj, cawj loengh youzcaz heuhguh “dwk youzcaz”, dub dwg gij lingzhoenz youzcaz. Guh youzcaz Gunghcwngz gig gyangjgiu, genjyungh mbawcaz seiz cingmingz、goekhawx mbit haenx, mbawcaz hawq aeu raemxgoenj cimq cawzdeuz heiqsaep le, dwk roengz rek gya hing、suenq daengj doxcaez cauj, doq cawj doq dub, gya raemx aeuq ok heiqrang, caiq gya gyu diuz feihdauh, raemxcaz daih roengz ndaw vanj gaenq dwk coeng、byaekhom haenx bae, boiq di haeuxbauq、cuigoj (aeu mbamienh baenj baenz naednaed iqet luenznduen caiq aeu youz caq haenx)、duhdoem byoiq、haeux cauj、duhhenj cauj baizsanj daengj gaiqgwn. Guh baenz le rangfing, ngamq gwn haemzyemj, gaenlaeng diemzgam sien rang, gij feihdauh neix gig nanzlumz. Gu dang caz ndeu gwn sat ndaej lai baez dwk raemx aeuq cawj, cawj daengz haj roek gu cungj ndaej, cingq ngamj gij vah “sam boi seiq boi youzcaz ndei” haenx lo.
Vanj youzcaz ndeu, mbouj- dan coux rim gij gamjcingz ngeixgyaez ranzmbanj vunz Yauzcuz, lij cuknyienh gij maqmuengh ndei ngoenzlaeng. Geij bi neix daeuj, Gunghcwngz fazcanj gij canjyez youzcaz baenz cungj canjyez youqgaenj miz daegsaek ndeu, doidoengh de daezsang cizlieng、demgya yauqlwd. Gij doxgaiq youzcaz daj dan guh gaiqndoet sanjok baenz gauyouzcaz、faenjyouzcaz、youz- caz naijcaz、youzcaz gahfeih caeuq youzcaz hojgoh daengj yiengh moq. Bi 2024, gij yienzliuh youzcaz Gunghcwngz ndaem miz 24 fanh moux, ndawde, mbawcaz 1.12 fanh moux, canjliengh mauhgvaq 15 fanh dunh, youzcaz Gunghcwngz cienz canjyezlen bi ndeu souhaeuj mauhgvaq 45 ik maenz, cungj souhaeuj gwnz- muengx beij baezgonq lai gya 38.5%, bienqbaenz feihyiz aen yienghndei baenzgoeng gaijcauh caeuq fanzcanj ndeu. Gij fungsug youzcaz Yauzcuz cingq daj gwnzbya byaij haeuj seiqgyaiq, yienh’ok gij rengzred vwnzva gaiqgwn Cunghvaz.
(swhliu daj Cunghgoz Feihvuzciz Vwnzva Yizcanj Vangj、Gveilinz Yizbau、Gunghcwngz Yungzmeizdij Cunghsinh aeu)