Gou sim’in cam Vaz Lauxsae:

“Gij haeuxnaz neix lij gouq ndaej lwi?”

“Gouq? Neix dwg gij haeux ndeindup.”

“Neix mbouj dwg hwnjmot bienq ndaem liux ma?”

“Ndaem? Haha, neix dwg gohaeuxndaem, naedhaeux mbiq okdaeuj ndawde couhdwg haeuxndaem lo!”

“Haeuxndaem?” Gou mbaet aeu geij naed haeux, yungh lwgfwngz okrengz caenx, lwgfwngz gou doq bienq ndaem lo. Gou youh oet song naed haeux haeuj ndaw bak bae menhmenh nyaij, di vancwtcwt ndeu, daiq di feih gienghhaeux saep ndeu roenx ok bak gou daeuj. Vaz lauxsae naeuz cungj haeuxndaem neix youh heuh “haeuxroegcuhvanz”, gai ndaej bengz bw, ceiq noix moix gaen cibhaj maenz! Mwngz naemj aeu, lij aeu yawhdingh gonq caengh ndaej.

Gou yungh aen vangyenjging yawjyawj doenghnaz, gyaeujnaz liz mbouj gyae couh miz aen ngaeuz hau ndeu daengj youq, hoeng haenx mbouj dwg roegcuhvanz, cix dwg aen gihgi gag rox gaj non. Gou naeuz mwngz neix mbouj dwg aeu aen mingzdaeuz roegcuhvanz daeuj gai cienz ha? Youq mbanjranz gou, ranghdieg Huznanz Cangzsah, moix bi roegcaeuq hix ciengzseiz youq ndaw naz ra gwn, yienghneix hix mbouj gamj heuh “haeuxroegcaeuq”, baenzlawz baez daengz mwngz Sanjsih Yangzyen neix, gij haeux Diegbingz Hancungh ndaem couh heuh “haeuxroegcuhvanz” ne?

Vaz lauxsae song fwngz yungh rengz byag gaem rienghaeux ndeu ok, naeuz, gij rienghaeux deih baenzneix, mwngz ga ndeu cap haeujbae yawjyawj, yawj cap haeujbae ndaej mbouj. Gou sawqsawq yawj, cap diuz ga ndeu haeujbae gwnrengz dahraix, cap lwg fwngz ndeu lij ndaej. Laxlawz, seiz roegcuhvanz youq ndaw naz dwg seiz haeuxnaz lij dwg go’gyaj, ok rieng mba mbin gaxgonq, roxnaeuz gvej haeux gvaqlaeng. Mwh Vaz lauxsae byag rienghaeux ok, gou yawjraen gij boengzhaeux lajdaej mboeng’unq dangqmaz, miz baenz aen baenz aen congh lumzbongh, lij miz baenz caengz baenz caengz ngawhheu. Raq heiq labcab dangqmaz ndeu bongh haeuj ndaeng daeuj: Ndawde gyonj miz gij heiqhom haeuxnaz ij baenz, gij heiqhaeu haex doenghduz oemqfat, gij heiqmot mbaw naeuh, caeuqlienz gij heiqnamh naezboengz gag miz. Gwnz aen rongz duzgyau iqet miz baenz naed baenz naed raemxraiz iqet, couh lumj diuz lienhhozcaw nei hoij youq gwnz ganj gohaeux. Baenz bang baenz bang biengzbeih fwed henj、biengzbeih ndang mong rieng hau、biengzbeih sainyawh、biengzbeih nding daengx youq gwnz rienghaeux, youq ndaw hoengheiq saenqsaenq aen hwet iqet gyoengqde. Geij duz gvej gwnz laeng miz raizraeh henjgeq fomz youq ndaw boengzhaeux, mbouj ning saek di cimyawj rongz duzgyau, hix cimyawj duz biengzbeih. Danghnaeuz mbouj dwg mbangjseiz lwgda luenz mojmwdmwd gyoengqde baenq gvaengz ndeu, gou lij laihnaeuz haenx dwg geij doi boengz. Vaz lauxsae lwnh gou, seiqcib lai bi gaxgonq raen caet duz roegcuhvanz daengx seiqgyaiq gag miz gvaqlaeng, vih hen gyoengqde, ndaw naz Yangzyen couh mbouj dwk yw gvaq lo, hix gig noix yungh vafeiz, ywcawzrum dwg gijmaz, vunzguhnaz cungj mbouj rox. Gij bwnh ndaemnaz yungh ca mbouj geijlai cungj dwg haex gaeq bit hanq、haex cwzvaiz haex mbej haex max doenghgij doxgaiq neix, roxnaeuz dwg rumnaeuh doenghgij bwnhfoed neix. Cungj naz yienghneix, cij ciengx ndaej ok gijgwn roegcuhvanz maij, lumj byalae、byanouq、duzrug daengj. Vuenh coenz ndeu naeuz, neix dwg gij haeux cienmonz ndaem daeuj hawj roegcuhvanz, ndigah cij heuh “haeuxroegcuhvanz”.

Gou yawjyawj aendaeng gaj non gizgyae, gij rum henz roen、henz dah、henz mieng, youh nyouqnyouq gij heiq boengzhaeux baez moq——Raq heiqhom doemnamh geqgyae ndeu bongh haeuj ndaw bwt gou daeuj. Yienghneix yawj daeuj, gij vunqsik swnghcanj hangz dajndaem gizneix caengz deng gauhgohgi daihneix dingjlawh, gauhgohgi dwg yungh daeuj gaj rum、siu heiqnamh. Daj gwnz moux cungj cingzdoh daeuj naeuz, roegcuhvanz yaek dairaeg, couhdwg gauhgohgi cauhbaenz.

Sam

Aen geiqciet neix, roegcuhvanz mbouj youq ndaw naz, cix dwg youq ndaw dah、ndaw fai.

Diuz dah iq henz suen makleiz heuh Fairum, youq gizneix ciengzseiz raen miz roegcuhvanz, hoeng dou youq Fairum laebdaeb cazyawj ndaej geij haet lo, moix ngoenz cungj dan yawjraen geij duz roegcuhvanz okdaeuj. Dwg mbouj dwg gijgwn haetromh gizneix, roegcuhvanz gwn mbwq la? Roxnaeuz lij aenvih gij yienzaen seiqhenz wnq dem? Vaz lauxsae faensik, neix dwg gij gihyinh roegcuhvanz gietdingh. Moix bi seizcou, baudaengz dingz seizdoeng ndeu, cungj dwg seiz roegcuhvanz youzlangh. Seiz youzlangh couh dwg naeuz roegcuhvanz dauqcawq youzlangh, mbouj dingz youq giz dinghmaenh ndeu. Baihnamz baihbaek daengx aen Cinzlingj, cungj dwg ranghdieg roegcuhvanz youzlangh. Yangzyen youq baihnamz Cinzlingj, Dahsamnga、Luegndaem、Dahdangjhoz、Dahhan’gyangh、Vazyangz doenghgij dieg de guenj neix, cungj miz roegcuhvanz. Seizneix ndaw naz roegcuhvanz haeujbae mbouj ndaej lo, de ceiq aiq youq gizdieg miz raemx.

“Dwg mbouj dwg dauq bae daengz Mieng Ranzyauz giz raen gyoengqde ceiq nduj haenx ne?”

“Mbouj aiq bae lo.” Vaz lauxsae bibi gyaeuj.

“Ndaw bya aeu faex miz faex, aeu raemx miz raemx, vanzging seizneix hen ndaej baenzneix ndei, roegcuhvanz baenzlawz mbouj dauqbae ne?”

“Mbanjranz mwngz seizneix vanzging hix ndei dangqmaz, mwngz baenzlawz mbouj dauq bae lajmbanj youq ne?”

“Gou……” （2）

我不无惋惜地问华老师：

“这水稻还有救吗？”

“救？这不好好的。”

“这不全都黑了？”

“黑？嘿，这是黑稻，打的米就是黑米。”

“黑米？”我摘了几粒谷子到手里，手指用力捻了捻，我立刻变成了“黑手党”。我又丢两粒谷子到嘴里慢慢嚼，一股淡淡的甜味，稍带一丝青涩气的米浆味塞满我口腔。华老师说这黑米又叫“朱鹮米”，卖价可高了，至少十五元一斤。你要货，还得提前预订咧。

我用望远镜扫了扫田野，隔不远田头就矗立着一个白色的身影，不过那不是朱鹮，而是自动灭虫器。我说您这不是打着朱鹮的名号来卖钱吗？在我的家乡，湖南长沙地区，那白鹭也常年在田里转悠，那也没敢叫“白鹭米”。怎么一到您这陕西洋县，汉中平原产的稻谷，就叫“朱鹮米”呢？

华老师双手用力拨开一把稻穗说，这样密的稻穗，你插一脚进去看看，看插得进不。我试了试，插一只脚进去确实困难，插一根手指还行。原来，朱鹮在田里的时期是在水稻的秧苗期，抽穗扬花前，或者在水稻收割以后。当华老师拨开稻穗时，我看到底下的稻泥非常松软，有一个个的气泡孔，还有一层层的绿苔。一股非常复杂的气味直冲鼻孔：其中夹杂着水稻即将成熟的香气，发酵的农家肥的臭味，腐败的落叶霉气，以及泥浆本身的土气。沾着细碎露珠的小型蜘蛛网，就像珍珠项链一般挂在禾秆上。一群群的黄翅蜻、白尾灰蜻、玉带蜻、红蜻蜓落在稻穗上，在空气中微微抖动着它们的细腰。几只背部有褐色纵纹的青蛙埋伏在稻泥中，一动不动地凝视着蜘蛛网，也盯着蜻蜓。如果不是它们圆鼓鼓的大眼睛间或一轮，我还以为那不过是几个泥堆。华老师告诉我，四十多年前在洋县发现全世界仅存的七只朱鹮后，为了保护它们，洋县的田里就再也没打过农药，也极少施用化肥，除草剂是啥，农民都不知道。种田用的肥料基本是鸡鸭鹅粪、牛羊马粪这种农家肥，或者是草籽肥等绿肥。只有这样的稻田，才能养出朱鹮喜欢的食物，比如黄鳝、泥鳅、蝌蚪等。换句话说，这是专门为朱鹮而种的稻谷，所以才称“朱鹮米”。

我看了看远处的灭虫灯，路边、河边、水圳边密布的杂草，又再次闻了闻稻泥的气味——一股久远的泥土的芬芳气息直达我肺腑。这样看来，这里的农业生产模式尚未被现代高科技淹没高科技是用来消灭杂草、消灭泥土气的。从某种程度上说，朱鹮的濒临灭绝，就是拜高科技所为。

三

这个季节，朱鹮不再出现在稻田里，而是在河中、坝中。

梨园边的小河叫草坝，朱鹮经常在此出没，但我们连续在草坝观察了几个早晨，每天都只看到零星几只朱鹮现身。是不是这里的早餐，朱鹮吃腻了？或者还有其他环境因素？华老师分析，这是朱鹮的基因决定的。每年秋季，包括部分冬季，都是朱鹮的游荡期。游荡期就意味着朱鹮到处游荡，不会在某个固定的地方停留。整个秦岭南北，都是朱鹮的游荡区。洋县在秦岭以南，下属的三岔河、黑峡、傥河、汉江、华阳等地方，都有朱鹮的身影。现在稻田朱鹮进不去了，最大可能就是出现在有水的地方。

“是不是回到最初发现它们的姚家沟了呢？”

“不可能了。”华老师直摇头。

“山里要树有树，要水有水，现在的环境保护得这么好，朱鹮怎么反而不回去了呢？”

“你家乡现在环境也很好，你怎么不回乡下去住呢？”

“我……”