Maenzfaex riengz haeuxdaeq caez ndaem roengz namh. Moix bi mboengq doekcin, dou gaenjgip vat caengz namh caeuq rumro、mbawfaex moek gwnz ganj maenzfaex haenx, mwhhaenx cix lumj vat bauj bae. Ganj maenzfaex lij heuswdswd, haem ndaej ndei raixcaix. Daxmeh naengh henz haenznaz, fwngzswix gaem ganj maenzfaex, fwngzgvaz gaem liemz donj, geh ndeu raez ngeihcib lizmij baedauq. Dou umj doengh geh ganj maenzfaex dinjdet neix, youq gyang reih buet bae buet dauq, cuengq gyoengqde youq henz haeuxdaeq caeuq bwnh, hawj gyoengqde ndaetndet caemh youq. Daxboh siujsim yungh namhnuenx goemq gwnz ganj maenzfaex, mbaeu lumj goemq moeg lwgnding. Ndaej ndit ciuq fwn nyinh, mbouj nanz haeuxdaeq、maenzfaex couh baenz benq heusausau bae.

Yiengh gou ceiq lumz mbouj ndaej de, cix dwg bae ndoengfaex geq Vangzhozgouh ndaem maenzfaex. Daj ranz gou daengz ndoengfaex geq, aeu riengz diuz roen iq ndeu byaij song aen cungdaeuz, aeu dangh gvaq Majgyahgouh, byaij gvaq Mbanjyauz Beizlij, hwnj song aen ndoi lingq, lij aeu ndonj gvaq benq faexsamoeg mwncupcup ndeu. Byaij daengz deih le, daj byonghbya nyeux yawj ranz gou, ngamq raen bya rangh bya caeuq reihnaz heu henj doxgab. Youq ndoi lingqleh baenzneix guh hong, dou siujsim dangqmaz, caiq mbouj gamj buet bae buet dauq, lau mbouj haeujsim di ndeu couh doek roengzbae lo. Haujlai bi gvaqlaeng, gou lij ciengzseiz loqraen bae benq ndoengfaex neix vat maenzfaex, lij lawq daemqrwnq byad doek roengzbae, song fwngz luenh vad, gaem mbouj ndaej saek yiengh, doeklaeng doek haeuj congh laepcupcup, lau daengz doeksaet swenjhemq vanzlij ndiusingj bae. Couhcinj baenzneix, dou bibi lij aeu bae benq ndoengfaex geq neix. Daxmeh naeuz, gizneix namh biz, ndaem ndaej maenzfaex lai dangqmaz, dwgrengz hix dij ndaej.

Maenzfaex itbuen daengz ndwenit cij baenz ciengq. Sou maenzfaex lai baengh fwngz bengq, bengq mbouj okdaeuj caiq vat. Maenzfaex roengz namh gig laeg, bungz daengz giz namh mboeng cij ndei, danghnaeuz bungz daengz namh henj netnwtnwt haenx, couh ndaej cuengq rengz daengx ndang okdaeuj liux. Daxboh mbat bengq ndaej nyumq ndeu, couh angqvauvau baez ndeu, bengq cib geij nyumq hanh couh dumz ndang liux lo. Buhmbaek deng hanh dumz ndik, daxboh couh fwngz rax venj gwnz ganj maenzfaex, lumj mbawgeiz hoenxciengq nei. Daxmeh gaem cax riengjret raemj maenzfaex, mbouj nanz couh ndaej baenz bongj. Maenzfaex ndaej bongj dem bongj, dwg daxboh daxmeh gaenxguh dwgrengz cij ndaej daeuj. Gyoengqdou lwgnyez mbouj guh hong caj ndwi, yaep ndeu buet bae yawj daxboh bengq maenzfaex, yaep ndeu cix buet dauq yawj daxmeh raemj, liuxle bang caeng daeh dajbau.

Caj daengngoenz doek din mbwn cij dingz hong dauq ranz. Maenzfaex ndip raemx lai, gig naek, duzmax doz haj daeh, daxmeh aemq song daeh, daxboh rap song daeh, dou lwgnyez aemq mbouj ndaej naek, couh cing max yawj doz, roxnaeuz gwed gvak. Mbwn laep daeuj laep daeuj, dou naetnaiq dwk duengh ndang yamq ganj yamq, sing gingxmax gag hap ndaw lueg, diuz roen neix cix lw gag ranz dou lo.

Sam

Vunz lajmbanj yawj seizgan baengh gingniemh, couh dwg yawj ngaeuz daengngoenz, ngaeuz de yied dinj, yied gyawj banringz. Mwh daengngoenz ingj daengz ngaeuz gou baenz aen nduen laj din, miz canghgaicawx ndeu daeuj ra huq buekgai. De daenj geu buhsihcangh gaeuq mong’oiq he, henz haiznaeng nem di namhhenj, naj laepngaungau, lwgda ndongqndikndik, gig maij rez bae rez dauq. De iet fwngz lumhlumh maenzfaex, liuxcix euj raek saenj ndeu, yawj dak hawq baenz yienghlawz lo, cihbak riunyumj gangj naeuz:“Buekgai hawj gou, gaen ndeu bet faen ngaenz. ”Daxboh caeuq daxmeh doxyawj mbat da, mbouj han saek coenz. Daxmeh youh naihsim gangj naeuz, maenzfaex gaenq dak hawq raixcaix, gyaqcienz noix lai dij mbouj ndaej law. Ngamq ndaej byonghngoenz, coenz vah neix daxmeh gaenq gangj coh lai boux lo.

Raen daengngoenz caix coh mbiengj haenx, mbouj rox seizlawz vunz gwnz haw noix haemq lai le, gyang haw vunz rungq vunz cax, saekseiz miz aen danci ndeu roxnaeuz aen dohlahgih ndeu hai gvaq, dingzlai lij dwg boux duq duzmax. Gou yawj bae mbiengj lamh max, max ndaw naz hix gaenq mbouj lai lo. Duzmax ranz gou, yaep ndeu ngaem gyaeuj gwn nywj, yaep ndeu yawj coh gyoengqdou, lumj de gangj naeuz:“Bouxcawj a, sou yaek gai liux bae mbouj caengz? Gou lij aeu dauq ranz ne! ”

Daxboh naj hawqfwfw, geij boux beixnuengx daeuj ganj haw caeuq de doxdongx, hix nanz ndaej raen de riunyumnyum. Ndaej riu cij gvaiq lo, caeuxcaeux cix ok ranz, byaij roen baenzneix gyae, daengz mwhneix hix gai mbouj ok saek saenj maenzfaex, sam boh meh lwg lij dungx iek ne. Daxmeh ndwn henz dan baenz ngoenz, yaep ndeu yawj coh baihswix, yaep ndeu yawj coh baihgvaz, lwgda cim bae cim dauq ra boux daeuj cawx maenzfaex.

Gou gizlawz hix mbouj gamj bae, couh naengh youq gwnz anmax guhcaemz. Gizsaed hix mbouj miz maz ndei loengh guhcaemz, mboujgvaq dwg yawjyawj baihdoeng cimcim baihsae, yawj gij ranzmbanj fwz, yawj gij ranz rwixvaih, yawj duzmax gwn nywj, yawj vunz baebae dauqdauq, yawj gij dan baihhenz, caiq yawjyawj aen dan ranz gou, lwgda yapyap yawj coh aen diemq gyae gai faenj haenx.

（2）

木薯是随玉米一起下种的。每年春耕时，我们就急切地刨开埋藏木薯杆的土层和干草、树叶，那种感觉就像是在挖宝藏。木薯杆还是生湿湿的，保存得非常好。母亲坐在土埂边，左手拿木薯杆，右手持弯刀“刷刷”地砍，大概二十厘米一截。我们抱着这些短短的木薯杆，在地里来回奔跑，把它们丢在合适的地方，让它们和玉米、农家粪紧紧挨在一起。父亲用细软的泥土将它们小心地盖起来，就像是在给婴儿盖被子。经过阳光和春雨的滋润，玉米、木薯很快就长成绿油油的一片了。

我最不能忘记的是到黄河沟的老林场种木薯。到老林场，要走两个小时的小路，得蹚过马家沟，路经培里瑶寨，爬上两个大陡坡，还要穿过一片茂密的杉木林。当到达目的地，从半山腰回望家的位置，只能看到连绵的峰丛和青黄相间的土地。在这样的陡坡上干活，我们很是小心，再也不敢乱跑，生怕稍不注意就滑落下坡。很多年后，我还经常梦到在这片林场里挖木薯，然后突然滑落，双手乱舞，抓不住任何东西，最后跌入无尽的黑暗，吓得大喊而醒。即使这样，我们每年仍然要到这个老林场来。母亲说，这里的土肥，种出来的木薯产量高，辛苦也值得。

木薯一般在十一月才完全成熟。收木薯时主要靠拔，拔不出来再挖。木薯扎根很深，遇上蓬松的土还好，如果是紧实的黄土，那真得使出浑身的力气。父亲每拔一蔸，就大吼一声，拔上十几蔸就全身冒汗。汗水浸湿的红背心，被父亲随意地挂在木薯杆上，好像一面战旗。母亲用刀麻利地砍下木薯，很快就码成了一堆。这一堆堆木薯，是父亲母亲辛勤收获的战利品。我们小孩子也不闲着，一会儿跑去看父亲拔木薯，一会儿又跑回来看母亲砍木薯，然后帮忙装袋打包。

天落黑时终于收工回家。生木薯水分多，很重，马驮五袋，母亲背两袋，父亲挑两袋，我们小孩子帮不上忙，就负责牵马赶驮，或扛个锄头什么的。黑暗步步紧逼，我们疲惫地拖着身体往前赶，当悠扬的马铃铛声在山谷中回响的时候，路上就只剩下我们一家人了。

三

乡下人看时间靠经验，经验来自太阳照射的影子，影子越短，越接近中午。当太阳把我的影子压到我脚下变成小小的一团时，来了一个搞批发的老板。他穿着浅灰色的旧西服，脚上的黑皮鞋沾了一些黄泥，脸黑黝黝的，眼睛炯炯有神，可总爱瞟来瞟去的。他伸手摸摸木薯，然后“咔嚓”折断一根，判断干湿程度，满意地说：“批发给我，八分钱一斤。”父亲和母亲对望了一眼，没有答应。母亲又耐心地解释，说木薯晒得很干，价钱太低不合算。这半天来，母亲已经无数次重复这些话了。

眼看太阳开始斜偏，街上的人不知何时已少了很多，稀松的人群里，偶尔驶过一辆自行车或者拖拉机，多数还是赶马驮的。我往拴马的方向看去，田里的马也已经不多了。我们家的马，一会儿低头吃草，一会儿朝这边张望，好像在说：“主人，你们快卖完了没有？我还要回家呢！”

父亲的脸色不好看，几个赶集的亲戚跟他打招呼，也难得见他有笑容。能好看才怪呢，一大早出发，走了那么远的路，到现在一斤木薯都没有卖出去，三个人还饿着肚子。母亲一直站着，一会儿往左边转头，一会儿朝右边看看，全方位搜索可能会买木薯的顾客。

我哪儿也不敢去，就坐在马鞍上玩。其实也没什么好玩的，无非是东瞅瞅西看看，看荒芜的田园，看破烂的房子，看吃草的马匹，看来来往往的人，看旁边的摊点，再看看自家的摊点，时不时朝远处的粉店看上几眼。