Ya Dungh gip geij ngeu rin, youq gwnz diegbingz caep saeuqnamh. Siujmaj gip di byukcuk caeuq ngefaex sauj. Yienghyiengh cungj bwhndei, Siujmaj dawzok aen dajhojgih, feiz dawz lo. Byukcuk coemh ndaej vaiq, feiz dekbyanbyan. Ya Dungh cuengq reklij hwnjbae, feizmbaw dawzyubyub yaepyet couh deng naenx roengzbae bejbet. Reklij coemh dwk ndatfwtfwt, Ya Dungh raix lauzmou haeujbae. Reklij yiengjsisi, Ya Dungh va gaem duznaz ndeu, vut haeujbae. Ndaw reklij hainduj yiengj dingding dangdang.

Feizbiuj daj gizgyae muenghyawj.

De gadog dangqmaz.

Vaiz Law

Siujmaj youq gwnz dieg nywj ninz ndaej ndiu ndeu.

Seizhaenx, ranz lij ronghsag. Daengngoenz youq gwnz bya, nditrongh henjgywg duz goengqgya hung baenz saekgim. Siujmaj ninz youq ndaw dieg nywj, rumz ci haeuj ndaw rwz bae, heiq go’nywj homswdswd. Lwgda gwet mbouj ndaej, mbouj nyinh mbouj rox couh ninz ndaek lo. Caj de singj le, gwnzmbwn ndaundeiq lwenqmyanmyan, goengqbya cij loq raen di.

Seiqcawq caemrwgrwg, Siujmaj ngeix daengz duzfangz duzgvaiq, laulili.

Sawqmwh, roenbya cienz daeuj singhemq raq dem raq. Siujmaj dingq sing muengh bae, cij raen giz buenqbya miz geij ngeu daengrongh. Gij rongh haenx lumj ronghrib, ndaepndaep ronghrongh. Singhemq dingq cingcuj lo, dwg sing simgip Laujmaj caeuq mehyah Laujmaj. Siujmaj ndawsim gik- doengh, coh giz daengrongh yunghrengz hemq.

Gij sing de, ronzgvaq ndaw laep, youq ndaw luegbya hap.

Gig vaiq, Laujmaj caeuq mehyah Laujmaj byaij daengz dangqnaj Siujmaj. Siujmaj ngaemgyaeuj, mbouj gamj yawj gyoengqde. Laujmaj naeuz, mwngz baenzlawz mbouj dauq ranz ne? Siujmaj mbouj han, ietfwngz gaemdawz fwngz mehyah Laujmaj. Sam bouxvunz gaenriengz daengrongh dendungz, riengz roenbya, menhmenh byaij maranz. Roenbya iqetet, gogut song mbiengj roen mwncup, yiengjcoco, lumjnaeuz miz vunz byaij riengz laeng nei. Siujmaj daej lo. Laujmaj cijndei maeuq roengzdaeuj, aemq de bae. Baihlaeng Laujmaj, riengz roenbya hwnjhwnj roengzroengz, Siujmaj lumj naengh youq ndaw ruz nei. Mehyah Laujmaj gaem dwk dendungz, gaen youq baihlaeng. Daengrongh lumj fagliemz, bag gij laepyaenz gyanghwnz baenz song mbiengj.

Sam bouxvunz byaij roengz bya, ginggvaq doenghnaz, hamj gvaq miengrij, byaij daengz rienghvaiz. Laujmaj doiq mehyah de naeuz, yawj- yawj duzvaiz. Mehyah Laujmaj han coenz ndeu, ciuq dendungz haeuj ndaw rienghvaiz bae. Rienghvaiz laepnyamqnyamq, sawqmwh ronghgywg—a ya, vaiz law lo! Mehyah Laujmaj swenj hwnjdaeuj. Laujmaj simdaeuz diuqbub, cuengq Siujmaj roengzdaeuj, buet haeuj ndaw rienghvaiz baez cim—caen hoengqhang dahraix, gijmaz hix mbouj miz! Song boux vunz ngawhngwd gyaengjgyat, mwngz cim gou, gou cim mwngz. Gvaq yaep ndeu, cij ngeix hwnjdaeuj, banringzgvaq dwg coi Siujmaj bae langhvaiz.

Laujmaj cam, vaiz ne?

Siujmaj bi’gyaeuj ngoedngoed.

Mehyah Laujmaj heiqgaenj, baez fak ndeu fak gyaeuj Siujmaj.

Siujmaj naeuz, lumz youq ndaw bya lo.

Laujmaj naeuz, mwngz baenzlawz mbouj yawj ndei ne.

Laujmaj gaem dendungz, byaijfoengfoeng haeuj ndaw bya bae lo.

Mehyah Laujmaj naeuz, duzvaiz danghnaeuz deng law, daxboh mwngz mbouj moeb mwngz dai bae. Siujmaj dingq le, youh lau youh roxnyinh vei, nyaenx mbouj ndaej daejnganga. Mehyah Laujmaj hix mbouj nai de, cij yien de coh ranz byaij bae. Daengz gizdoihaeux bakdou ranz, Siujmaj dauqdaej mbouj daej dem lo. De yawj goengqbya baez ndeu, gij rongh dendungz bienq lumj naed duh hung. Mehyah Laujmaj leix Siujmaj ndei le couh ok dou bae, daengz gwnz bya riengz Laujmaj caez ra vaiz lo.

Mehyah Laujmaj ciq ndaej dendungz, byaij hwnj roenbya ngutngut ngeujngeuj. Goengqbya caemrwgrwg, seiqcawq laepnyamqnyamq. Muengh roengz laj dinbya bae, ndaw mbanj cij miz song sam aen daeng rongh. Sawqmwh ndaw bya cienz daeuj saek sing song sing roeg ciuz, daengx mbanj hoengqhanghang, baenz goengqbya caemrwgrwg. Gij faexcoengz baiz dem baiz ndwn dwk, lumj bouxvunz nei. Mehyah Laujmaj yieplau dangqmaz. Yawjraen gij daengrongh Laujmaj, dwg youq gwnz dingjbya. Mehyah Laujmaj hemq sing ndeu, sing de youq ndaw bya hap cienz bae cienz dauq.

Mehyah Laujmaj naeuz, ra raen lwi?

Laujmaj naeuz, raen ndaek roet lo.

Rog cueng sawqmwh miz sing roeg ciuz, Siujmaj doeksaet ndiusingj. De daj gwnz mbonq hwnqdaeuj, haeuj ndaw rug Laujmaj bae, gwnz mbonq mbouj miz vunz. Yienghneix de couh rag diuz binqdou, hai dou lo. Mbwn nitnatnat, aen mbanj mumjmumj gyumqgyumq. Doenghnaz caemrwgrwg, cij miz song sam boux vunz. Gwnz dingjbya baihhaenx dujfwj laepcup mbin gvaqdaeuj, mbouj geijlai nanz, doek fwn lo. Sien dwg moenqsisi, gvaqlaeng doek raq fwnhaenq ndeu, rumz ci daeuj raemxfwn lumj naed duh hung nei.

Gwnz buenqbya miz song boux vunz, lumj doenghduz buet riengjret, cung roengz laj bya daeuj. Siujmaj daj gyae muenghyawj, ganjgip buet haeuj ndaw saeuq bae, hainduj ndat raemx. Fwn yied doek yied haenq, bongjsasa, gijmaz sing hix dingq mbouj ndaej nyi dem lo. Fwnraq doek youq ndaw bya’ndoi, doek youq ndaw suijgu.

Raemx lij caengz ndat, Laujmaj gyoengqde couh ma daengz ranz lo. Song bouxvunz ndang mbaeqmbat raemx doekswd, naiqnueknuek, ndwn youq dangqnaj Siujmaj. Siujmaj raen le, laulili, saeqsing heuh naeuz, boh, meh. Laujmaj dingq le, hujdengdeng, daj ndaw fwngz Siujmaj duedaeu diuz faexcauxfeiz, baez faex ndeu moeb youq gwnz ga Siujmaj.

Duzvaiz dwg seiq ranz vunz doxgap ciengx, dwg rengz guhhung youqgaenj. Laujmaj vad dwk diuz faexcauxfeiz, sauq gvaqbae. Siujmaj buet ok ranzdajcawj, dauqcawq luenh conq. Ndoj youq gokciengz, faexcauxfeiz Laujmaj couh gyaep gvaqdaeuj. Ndoj daengz gizlawz, faexcauxfeiz couh gyaep daengz gizlawz. Faexcauxfeiz moeb daengz gwnz ndang, aenndang manhsaengsaeng, lumj baksieng deng raemxlwgmanh iemq haeujbae nei. Siujmaj in dwk daejww, ndoj haeuj ndaw fwnraq bae.

（4）

夏冬拾了些石块，在平地上搭了个简单的土灶。小马捡些干竹壳和树枝。一切准备就绪，小马拿出打火机，起了火。竹壳烧得快，火光乱窜。夏冬把铝锅放上去，活泼的火苗一下子就被压扁了。铝锅烧得热腾腾，夏冬倒进了猪油。铝锅里发出嗞嗞声，夏冬抓了一把黄豆，扔了进去。铝锅里面开始叮叮当当地响着。

火疤远远望着。

他寂寞极了。

失牛

小马在草地上睡了一觉。

当时，天光还亮着。太阳在山头，金色的光给大山镀了金。小马躺在草地里，风吹进了耳朵，草的气息钻进了鼻腔。眼皮失去了控制，意识逐渐模糊。待他醒来，天空繁星点点，大山只剩下隐隐的轮廓。

四周没有声息，小马想起了鬼怪，害怕极了。

忽然，山路里传来了阵阵的叫喊声。小马循声望去，只见半山腰里亮着几根光柱。那光柱如同萤火，忽而消失，忽而明亮。喊声清晰了，是老马和老马媳妇焦灼的声音。小马心里激动，朝着光柱大声喊着。

他的声音，穿透了黑夜，在山谷里回荡。

很快，老马和老马媳妇就出现在小马面前。小马低垂着头，不敢看他们。老马说，你怎么不会回家呢？小马不应，伸手捉住了老马媳妇的手。三人在电筒光线的引领之下，沿着山路，慢慢走回家。山路是条羊肠小道，两旁野蕨茂盛。裤脚掠过野蕨，嗦嗦作响，像是背后有人跟着。小马哭了。老马只得蹲下，背起了他。老马的脊背，跟着山路在起伏，小马像是乘着船。老马媳妇握着电筒，跟在背后。光线像是镰刀，劈开了黑夜。

三人下了山，路过了田野，跨过了溪涧，到了牛棚。老马对老马媳妇说，看看牛。老马媳妇应了声，把光线移向了牛棚。乌泱泱的牛棚，忽而明亮——啊呀，牛不见啦！老马媳妇尖叫一声。老马心里咯噔一跳，放下小马，跑进牛栏一瞧——果然空空如也，什么都没有！两人目瞪口呆，面面相觑。过了好一会儿，方才想起，下午是差遣了小马去放牛。

老马问，牛呢？

小马摇了摇头。

老马媳妇脾气急，一巴掌拍在小马的脑袋上。

小马说，忘在山里了。

老马说，你怎么不看好呢。

老马拿着电筒，风风火火地进了山。

老马媳妇说，牛要是不见了，看你爸不打死你。小马听了，心里又害怕又委屈，不由哭了。老马媳妇也不安慰，只牵着他朝家里走去。到了家门口的谷场，小马终于停止了哭泣。他瞥了一眼大山，那电筒的光线变成了豆粒般大小。老马媳妇安置好小马就出了门，到山上跟老马一起找牛去了。

老马媳妇借了电筒，踏上了蜿蜒的山路。大山寂静无声，四周里黑乎乎的。往山脚下望去，村庄里只亮着三两灯光。忽而，深山里传来一两声鸟啼，整个村子都空旷了，整座大山都寂寥了。那排排肃立的松树，也仿佛是人影。老马媳妇心里惊惶。瞧见了老马的灯光，是远在山顶。老马媳妇大喊了一声，声音渐渐回荡。

老马媳妇说，找到了没有？

老马说，找到屁哩。

窗外忽然起了鸟啼声，小马惊醒过来。他从床上爬起，进了老马的房，床上无人。于是，就拉开了门闩，开了门。天色冷清清，村庄灰蒙蒙。漠漠水田里，只有三两个人影。山顶那边飘来了乌泱泱的云朵，不一会儿，落起了雨水。先是细雨蒙蒙，然后是一阵疾风，吹来了豆粒大小的雨水。

山腰里出现了两个人影，像是灵巧的动物，冲下了山。小马远远望见了，赶紧跑进灶里，开始烧热水。雨水越落越大，声势浩荡，淹没了所有的声音。大雨落在了山野，落在了水库。

水还没有烧热，老马他们就回到了家。两个水淋淋的人，满脸疲惫，立在小马面前。小马见了，心里害怕，细声叫道，爸，妈。老马听了，心中怒火蹿起，从小马手中抢过烧火棍，一把打在小马腿上。

水牛是四家人合养的，是重要的劳动力。老马挥着烧火棍，一阵乱扫。小马跳出了厨房，四处乱窜。躲到了墙角，老马的烧火棍就追过来。躲到哪里，烧火棍就追到哪里。烧火棍打在身上，身上火辣辣的，像是伤口里进了辣椒水。小马疼得大哭，躲进了大雨中。 （4）