Yahlaux naengh youq gwnznamh, aenndang laemx youq gwnzndang goenglaux. Bouxcoz ngaemjgyaeuj, ndwn youq gizhaenx mbouj ning mbouj doengh. Sawqmwh, yahlaux faenq deuz gen goenglaux, roemx coh baihnaj, swenjsaeng sing ndeu. Goenglaux ganjgip bae fuz—gaenriengz laemx youq gwnznamh, mbouj ning lo. Roegfek dingjbya, dekbaba heuh geij sing raezrang. Bouxcoz cij singj gvaqdaeuj, muengzsueng fuz mehlaux hwnjdaeuj. Goenglaux nonx yaep ndeu, menhmenh ndwn hwnjdaeuj. De bongxbongx geubuh gwnzndang, bae fuz mehlaux.

Mbwn mumjmumj gyumqgyumq, gwnz dingjbya fwjlaep nanwt conzgyonj. Siujmaj siujsimriri byaij coh gyoengqde. Yawj cingcuj lo, laxlawz dwg ranzvunz laujveiswnghyenz mbanjgwnz. Bouxcoz dwg daeg lwglwnz gyoengqde, Siujmaj heuh de guh Go’gvei. Go’gvei hainduj sousib, dawz mbangj doxgaiq gwnznamh gip haeuj ndaw loz bae. Laujveiswnghyenz rex mehyah, menhmenh byaij bae. Go’gvei dawz roix bauqrengh iq ndeu okdaeuj, diemj dawz lo, vut roengz gwnznamh bae, Siujmaj yawjraen feiz lwenqmyanmyan yiengj bili bala.

Gyoengqde ciuq roengaeuq fanj dauq, menh- menh deng gomaklaeq laj dinbya homhhumx hwnjdaeuj. Siujmaj seizneix cij din fwngz caez yungh, coh caz go’em byaij bae.

Rumzhaenq bongj lo, va’nywj mbin lo. Baenz benq namhliengj, cak ndaej seuqsat. Hopheux gizhaenx sam mij ndawde, mbouj miz saek go nywj. Cungqgyang diegbingz cuengq bat lwgmak ndeu、baenz duz bit gaeq、cenj caz ndeu. Yieng baek youq gwnznamh, hoenzngeungeu. Ceijcienz dawz feiz yubyub, coemh yaep ndeu le, ndaep liux lo.

Mehyah Laujmaj mbaet byaek dauqma. Raen Laujmaj cimq huz caz noengz ndeu, naengh youq baihnaj daizngaiz, couh cam, lwg fangz de ne? Laujmaj gwn gaemz caz ndeu, naeuz, ninz luba. Mehyah Laujmaj coh ndaw rug Siujmaj hemq coenz ndeu, mbouj miz vunz han, youh nyoengx dou rug, gwnz mbonq cij miz fandenz luenhlablab. Mehyah Laujmaj daeb fandenz ndei le, cij naeuz, di lwg fangz neix mbouj rox bae gizlawz lune.

Mehyah Laujmaj dawz ok swxbyaek, song boux caez mbaet byaek. Mehyah Laujmaj sawqmwh danq gaemz heiq ndeu, naeuz, bouxlaux soengq bouxcoz, hojlienz a.

Laujmaj ndwnj ndaek gaemz caznoengz ndeu, hix riengz dwk danq sing ndeu, naeuz, hwnj haw bae dajciengj, baenzlawz mbouj deng gaj?

Mehyah Laujmaj ngawhngwd, sawqmwh buet ok ranz, hemq naeuz, Maj Yozvwnz, mwngz youq gizlawz? Sikhaek dauqma.

Feizbiuj

Linxfeiz ndaw saeuq, sawqmwh yubyab okdaeuj.

Bouxcoemhfeiz doeksaetyat, daengjai laemx youq gwnz dong nywjsauj. Feizmbaw lumj fajfwngz, nyaeudawz fajnaj de. Ranzdajcawj ronghsagsag, muengzsueng dwk swenjsaeng hwnjdaeuj. Gyoengq vunzlaux dingqnyi sing hemq heuh gouq, luenhnyaenghnyaengh bae ndaep feiz. Bouxvunz ndaemndatndat ndeu ninz youq gwnznamh, bakaek fubfub fabfab. Vunz cix mbouj dai, hoeng mbiengj naj ndeu remj lo. Naengnoh haenqrwg doxnem hwnjdaeuj, heuj rigrag, lwgda doedok, yakyawj lai lo.

Saw cix mbouj ndaej doeg dem lo, fajnaj nyaeuqnyatnyat, doengzhag raen le couh lau, lauxsae nyaeuqda yawj. Feizbiuj diuz coh neix, couh baenzneix heuh doh lo. Daxboh de naeuz, baenzneix couh maranz langhvaiz ba. Yienghneix, Feizbiuj couh maranz lo. Haetromh seiz, de daj gwnz mbonq hwnqdaeuj, byaij daengz laj gosamoeg. Rienghvaiz deng fwnraq dongj loemq, gyoengqde lamh duzvaiz youq laj gosamoeg. Duzvaiz ndaem dinghdingh ndwn dwk, dujrwz bwnnyum hausak lumj fajfwngz aj dwk. De gej cagvaiz. Duzvaiz coh baihnaj byaij yamq ndeu, depgyawj lo. Diuzlinx mbaeqmbet ndatfoed riz laeng fwngz de.

Heiqboengz gwnzndang duzvaiz, haeusaeng- saeng. De gej cagvaiz, yien duzvaiz coh miengbya byaij bae.

Haetromh heiqcumx naek, hoengheiq lumj cimq raemx gvaq nei. Raemxraiz baenz naed baenz naed luenzlu raengbwng venj youq gwnz byai go- nywj, doek roengz ndaw mieng bae. Duzvaiz yamq haeuj ndaw miengrij, ngaemgyaeuj menhmenh gwn gij nywj homswd. Mbaw cuk henz roen ngaem roengzdaeuj, duzvaiz ngiengxgyaeuj, linx baez gienj, nyaij gwn nyatnyat.

Gwnz dingjbya gizgyae, fwj mbangmbik fouzmyiegmyieg. De heux dwk ndoeng faexcoengz, caemdingh youh naiqnuek. Ndoeng faexcoengz gizgyae laegluemx cienz daeuj sing roegfek dekdada, duzvaiz ngawhngwd, ndwn dwk mbouj ning mbouj doengh. Gvaq yaep ndeu, cij ngaemgyaeuj gwn nywj. De ndaw fwngz gaem diuz cagvaiz saeknding ndaetndet, menhmenh yamq bae.

Laj dinbya dwg benq dinghmbwt iq ndeu. Caengz nywjheu ndeu goemq gvaq gwnz. Duzvaiz byaij gvaq dinghmbwt lo. Yienghneix, de cuengq cagvaiz, ndwn youq gwnz bo lingq henzroen, daj diegsang yawj duzvaiz youq cungqgyang dinghmbwt. Luegbya sing roegfek yiengj dekdada, swhgeij hix gaenriengz heuh baez ndeu. Sing cung hwnj mbwn bae, singhap yiengj nanznanz mbouj dingz, menhmenh siubae. Luegbya、dinghmbwt bienq lumj gaxgonq caemrwgrwg. Raemxrij laecoco, yied daeuj yied gyawj.

Caz hazdaij henzroen baihhaenx yiengjcaca. Rumz ci gvaqbae, youh daengz gizgyae lo. Seizneix, ndaw caznywj loh’ok song aen gyaeuj ndaemndet. Dwg Siujmaj caeuq Ya Dungh. Siujmaj yien duzvaiz ndeu, Ya Dungh riuj aen reklij ndeu. Song boux vunz coh luegbya byaij gvaqdaeuj. Feizbiuj raen le, ganjgip benz hwnj gwnz buenqbya, ndoj haeuj ndaw faexcaz bae.

Yawj haeuj ndaw luengq mbawfaex, Feizbiuj muenghraen gyoengqde menhmenh depgyawj. Daengz henz dinghmbwt, Siujmaj swenjsaeng hwnj- daeuj. Duzvaiz doeksaetyat, diuq haeuj ndaw dinghmbwt bae. Song duz vaiz, dox muenghyawj baez ndeu, youh ngaemgyaeuj dinghdingh gwn nywj.

Ya Dungh naeuz, gou bae caep saeuq.

Siujmaj naeuz, gou bae gip nyengx.

Song boux vunz dajsuenq youq gyangdoengh cawj gwn, youq ndaw bya cauj duhnaz gwn. Gyoengqde caeux couh doxyaeng ndei. Ya Dungh riuj reklij caeuq duhnaz, Siujmaj daiq gyuhaj. Siujmaj okdou seiz, laeglemx aeu aen guenqgingq, cang guenq haj rimrwd ndeu. Song boux vunz faen hong bae guh.（3）

老太太坐在地上，身子倒在老头的身上。年轻人低垂着脑袋，站着一动也不动。忽然。老太太挣脱了老头的手臂，往前一扑，惨叫一声。老头赶紧去扶——也跟着倒在地上，不动了。山顶的鹧鸪，长长地叫了几声。年轻人方才如梦初醒，慌乱地扶起老太太。老头蠕动一会儿，慢慢地站了起来。他拍了拍身上的衣衫，接过了老太太。

天色灰蒙蒙，山顶团着厚厚的乌云。小马小心翼翼地朝他们挪近。看清楚了，原来是住在上村的老卫生员他们一家。年轻人是他们的小儿子，小马叫他贵哥。贵哥开始收拾，把地上的一些东西放进箩筐里。老卫生员搀扶着妻子，慢慢地离开。贵哥拎出一串小鞭炮，点着了，往地上一丢。小马瞧见了噼里啪啦的火光。

他们顺着原路折回，渐渐地，被山脚的栗子树吞没。小马这才手脚并用，朝芒草丛走去。

大风吹了，草絮飞了。一片黄土地，修得清静。方圆三米，没有一丝杂草。平地中央放着水果盘、整只鸡鸭、一杯茶。插在地上的香，烟气袅袅。纸钱里的一团火，挣扎了一番，熄灭了。

老马媳妇摘菜回来。见老马泡着一壶浓茶，坐在饭桌前，便问，小鬼头呢？老马呷一口茶，说，睡着吧。老马媳妇朝小马房间里喊了一句，没有人应，又推开房门，床上只有乱糟糟的棉被。老马媳妇收拾好了被子，才说，打靶鬼不知道跑到哪里去了呢。

老马媳妇拿出菜篮子，两人一起择菜。老马媳妇忽然叹了一口气，说，白发人送黑发人，可怜啊。

老马吞了大口浓茶，也跟着长叹一声，说，上街打劫，哪有不枪毙的？

老马媳妇一愣，忽然跑出屋子，大声喊道，马学文，你在哪里？快给我回来！

火疤

灶台里的火舌头，忽然往外一掠。

烧火人大惊，仰面摔在了干草堆上。大火似手，揪住了他的脸面。厨房亮堂堂，惨叫慌张张。听到呼救声的大人们赶来，七手八脚手忙脚乱地灭了火。一个黑乎乎的人躺在地上，胸口起伏不已。人是活过来了，可糊了半边脸。皮肤紧巴巴地黏在一起，扯了牙齿，突了眼珠，人丑着呢。

书是不能读了，顶着一张皱巴巴的脸，同学见了就怕，老师看了皱起了眉。火疤这个名，就这样叫遍了。他爸说，那就回家放牛吧。于是，火疤就回了家。清早时分，他从床上爬起，走到杉树下。牛栏被大雨冲塌，他们把水牛拴在杉树下。黑色的水牛静默地立着，白绒绒的耳朵像手掌一样张开着。他解着牛绳。水牛往前走了一步，靠近了。一根湿热的舌头舔舐着他的手背。

水牛身上的泥土味，扑面而来。他解开牛绳，牵着水牛朝山涧里走去。

清早湿气重，空气仿佛浸了水。圆鼓鼓的水珠挂在草尖上，落在涧水中。水牛踏进溪涧，低着头慢慢地卷着气息浓重的草。路边的竹叶低垂过来了，水牛抬头，用肉色的舌头一卷，嘴里发出细碎的咀嚼声。

远处的山顶，浮着淡而薄的云气。它绕着松树林，静谧又脆弱。松林深处传来了鹧鸪的叫声，水牛愣了，立着一动也不动。过了一会儿，方才低头去吃草。他手里紧紧攥着红色的牛绳，慢慢地挪着步伐。

山脚处是一片小沼泽。一层青草铺了过去。水牛走向了沼泽地。于是，他放开了牛绳，立在路边的斜坡里，居高临下似的看着沼泽地中央的水牛。山谷起了鹧鸪声，自己也跟着大叫一声。声音冲上了天，久久回响，慢慢消逝。山谷、沼泽地重回孤寂。潺潺溪水声，渐渐地迫近他的耳朵。

路口那边的茅草丛一阵响动。风吹过去，又走远了。此时，草丛里露出了两个黑色的脑袋。是小马和夏冬。小马牵着一头水牛，夏冬拎着一个铝锅。两人朝山谷里走来。火疤见了，赶紧爬上了山腰，躲进了灌木丛里。

透过树叶的间隙，火疤望见他们渐渐接近。到了沼泽地旁，小马嘴里发出一声呼叫。水牛受了惊吓，跳进了沼泽地里。两头水牛，短暂地相互望了一眼，又低头安详地吃草。

夏冬说，我去搭灶。

小马说，我去捡柴。

两人准备野炊，在山里炒黄豆吃。他们早就商量好。夏冬拎铝锅和黄豆，小马带油盐。小马出门之时，偷偷地用玻璃罐，装了满满的一罐油。两人分头行事。

（3）