Mbangj banlaux caencik naeuz, gou mbouj seng miz lwgsai, daengzcog aen ranz neix hix dwg gvi hawj daeglan da. Gou gaenq mbwq gyoengq caencik neix lo. Bingzseiz daxboh daxmeh gvaq ngoenzseng, gyoengqde dauqdaeuj lwnhgoj, gangj caenh dwg caencingz, dwg dauqngeix, mwh lij iq, gyoengqde gig ndiep gou, gou gyaez duhde, danhseih gyoengqde aeu aen mauh fungsug daenj youq gwnz gyaeuj neix dangguh daudwz bouxsaemjbuenq daeuj haep gou seiz, gou gamjdaengz gyoengqde dwg bouxgajvunz. Gou mbouj rox dwg wnggai gyaez gyoengqde roxnaeuz wnggai haemz gyoengqde. Cungj gagnyinh gijneix cibfaen muznyed vunz.

Caeuq Siujlinz Yizcaz gamjsouh daegbied depgaenh:“Mbanjranz ha, bungq dwk deng dwk, cungj dwg gij va daiq oen haenx.”

Ngamq dauq mbanjranz seiz, gou cungj haengj bae ndaw mbanj byaij, bae ranzgeq yawjyawj, bae ranzgeq doengzdoih nienzoiq yawjyawj, dangyienz, mboujmiz vunz youq lo, gij doengzdoih mwh nienzoiq haenx, gij sing riu sing angq haenx, youq ndaw ranzgeq caemcingx haenx biu rwenz. Bouxlaux ndaw mbanj gaenq dai yaek liux lo, gyoengq lwgnyez, gou hix mbouj roxnaj geijlai boux, lij miz haujlai mehmbwk najseng, gyoengqde caemh dwg bawxmoq haq gvaqdaeuj. Saekseiz nyangz saek boux najsug, yaepyet hix siengj mbouj hwnj baenzlawz heuh, najnyaenq raixcaix. Daihgya cungj ndek ranzgeq ce ndwi, doeng ranz sae ranz guh ranz bonjfaenh, gak ranz gak youq, mboujmiz gij heiqfaenh daihgyacug ranzgeq haenx lo. Roenmbanj gaij guh lo, gaxgonq roen cungj dwg comz youq henz cingjraemx najmbanj, moix gya moix hoh cungj daeuj rap raemx dauq ranz cawj ngaiz, roen iq lumj duzgyau dazmuengx, miz roen rinbenj hix miz roen rinnyeuq, rinbenjheu caeuq baenz naed baenz naed rinreq deng caij dwk ngaeuzngaeuz wenjwenj, gij roen iq neix gig miz senggei. Moix diuz roen cungj doeng bae coh ranz song ranz doengzdoih iq, moix diuz roen cungj cungmuenx loxyaeuh. Seizneix mbangj roen ciuhgeq gaenq deng gvaengz youq ndaw suen, mbangj giz mboujmiz vunz byaij gvaq cix hwnj rim rumnywj caeuq faex iq, gaxgonq giz mboujmiz roen, seizneix gaenq bu baenz roensuijniz lo, cienfanh diuz roen iq ndaw mbanj gaenq guh baenz sam diuz roensuijniz, habbaenz aen samgakhingz ndeu, venjhoij youq gwnz roenguek, henz roenguek seb rim ranzyouq. Gaxgonq aen mbanjgeq nauhyied haenx caemrik lo, faexmoeg ndaw mbanj foengh maj hwnjdaeuj, nengz nyungz roeglaej lairaeuh, caeuq ndoengfaex gaeuqgeq doxlumj. Cijdwg, go faexcueng ndaw mbanj ceiq hung haenx deng vunzmbanj caeg bae gai lo, deihleix geiqhauh mboujmiz lo. Gosigloux bakdou ranzgeq dou hix deng vunz caeg bae lo, neix dwg deihleix geiqhauh ranz dou, de nangq daengz haujlai gojgaeq bannyez dou. Aen mbanj gaeuqgeq hawj vunz gamj daengz boekbaih liux.

Aen ndoeng gocoengz laeng mbanj, mwhde dou youq ndawde byaz mbawcoengz, mbawcoengz ngoenznaengz miz mbaw moq, cungj dwg haemh- lwenz deng rumz bongj loenq roengzdaeuj, gig singjsien youh gig henjrwg, byazcuk youq ndaw fwngz dou loengh dwk hed liux, gveng okbae, rag doxdauq, yaepyet lajdin couh comz ndaej doi ndeu, ndaw ranz coemh fwnz couh youz dou gip daeuj. Youq gizneix gip raet, ndaw ndoeng maj rim raetcingliengz、raetaeujhoengz、raetdaepvaiz. Mbangjgiz lij maj miz raethaz, baenz caz baenz caz hungraeuh, moix bi cungj hwnj youq dieggaeuq, dangyienz, hix maj miz haujlai raetgyaeujhoi caeuq raethaexvaiz. Youq neix mbaet makitdeih, seizcin hai va aeuj damh, haj limqva, seizhah mak henj, sien dwg saekhoengz, cug cix bienq baenz ndaem’aeuj, raemx lai feih diemz, gyoengqdou baez nyangz makitdeih, couh dingz roengzdaeuj mbaet gwn, gwn dwk daengx bak ndaemndwt, diuzlinx、naengbak、diuzheuj, cungj dwg ndaem liux, mwngz yawj gou riu dwk, gou fwngz vix mwngz riu, bouxboux riu hwnjdaeuj couh lumj duzfangz nei. Mbaw cazbya gizneix dauqcawq hai dwk, byaz mbawcoengz hozhawq seiz, couh mbaet nyaeb gaem cazbya ndeu oet haeuj bak bae nyaij, soemjsoemj diemzdiemz, hix ndaej gaij hozhawq. Aen ndoeng faexcoengz neix couh dwg aen suen guh’angq dou. Gou dauq mbanjranz geij bi nduj, aen ndoeng faexcoengz neix lij youq, hix baenz le gizdieg laemzseiz roeggyaeujhau、roeghanqmbwn douh youq haenx, gyoengq roeg baez daeuj couh louz youq aen singhgiz ndeu baedauq, roeg hung bwn hau, baenz bang gap doih douh youq gwnz faexcoengz, gou yawj gyoengq roeg mbin hwnj、douh youq, cibfaen ndeiyawj. Baihhenz miz daemzraemx caeuq doengh- naz, gyoengq roeg yaep ndeu mbin bae, yaep ndeu mbin dauq, yaep ndeu youh gvaengxgvax youq gwnz byaifaex, gou boemz youq raeb cueng yawj gyoengq roeg, vuenheij dangqmaz. Doeklaeng miz vunz aeu cungq nyingz gyoengq roeg, caiq doeklaeng ndoengfaex gaijgwz, baen ndoeng daengz ranz le, faexcoengz ca mbouj lai raemj liux lo. Mwngz ndaem benq faexva’gveiq ndeu, de ndaem benq gocueng he, lij miz ndaem faexdungxmou、faexrenh daengj doenghgij faex neix. Mboujmiz ngefaex douh youq, roxnaeuz ndaej geiq gij sing cungq, roeggyaeujhau caeuq roeghanqmbwn caiq hix mbouj daeuj gvaq. Gij roenbya byaij gvenq haenx lij youq, giz maj raet caeuq giz makitdeih hix ra mbouj raen lo. Ndaw ndoeng mboujmiz sing lwgnyez, mboujmiz lwgnyez byaz mbawcoengz, mboujmiz lwgnyez louzeiq vadoengh makdoengh, faexcab maj rim gwnzdieg, giz louz hawj lwgnyez guhcaemz hix mboujmiz lo.

Dauq mbanjranz, gou mbouj nyangz gyoengq doengzdoih nienzoiq haenx gvaq.

（3）

有些长辈亲戚说，我没生下儿子，将来这房子也是归侄儿的。我对这些亲戚有了莫名的厌烦。平时爸爸妈妈过生日的时候，她们回来叙旧，讲的是亲情，是回忆，我小时候很受她们宠爱，我喜欢她们，但是她们把风俗这顶帽子戴在头上作为道德审判员来规训我的时候，我觉得她们都是刽子手。我不知道是该爱她们，还是该恨她们。这种感受十分折磨人。

跟小林一茶的感受特别贴近：“故乡啊，触着碰着，都是带刺的花。”

刚住回来的日子，我喜欢往村里走，去老屋看看，去童年伙伴们的老屋看看，当然，都不住人了，童年的那些游戏，那些欢声笑语，寂寂地在老屋里飘荡。村里的老人走得差不多了，孩子我也是基本不认识，还有很多陌生的女人，她们都是嫁过来的媳妇。偶尔遇到一两个面熟的，突然间也想不起怎么称呼，显得尴尬。大家都弃了老屋，东一座西一座建了自己的房子，各自为营，没有老屋那种大家族气氛了。

村道改了，以前的路都是集中在村前的水井旁，每家每户都要来挑水回家做饭，小路如蜘蛛布网，有石板路也有石子路，青石板和一粒一粒的石子被踩得油光水亮，这些小路是有生机的。每一条路都通往一两个小伙伴的家，每一条路都充满诱惑。现在有的老路被圈在了院子里，有的无人走已经长满杂草树木，原本没有路的，如今修了水泥路，村里的千万条小路化作三条水泥路，形成一个三角形，吊挂在国道上，国道旁挤满了房子。过去那个热闹的老村沉寂了，村里的树木疯狂长了起来，蚊蝇鸟雀繁多，跟原始森林一样。只是，村里最大的那棵百年大樟树被村人偷去卖了，失去了地理标志。我们老屋门口的石榴树也被人偷走，这是我们家的地理标志，我们童年很多故事的载体。古老的村子给人一种败落感。

村后的那座松树林，那时我们在那里耙松毛，松毛基本没有老货，都是头天晚上大风吹落的，很新鲜很黄爽，竹耙子在我们手里玩得溜熟，丢出去，拖回来，不一会儿脚下就集上一堆，家里火塘的柴就由我们供着。在这里捡菌子，这座山里长清凉菌、紫红菌、牛肝菌、油菠萝、伞把公、白面菌、黄蜡菌，有个地方还长茅草菌，一大团一大团的，每年都长老地方，当然，也长很多不能吃的石灰头和牛屎菌。在这里摘地葡萄（地菍），春天开淡紫色的花，花瓣五片，夏天果成熟，果先是红色，熟的变成乌紫，汁多味甜，我们的耙子碰见地葡萄，就停下来摘了乌紫的吃，吃得满嘴乌黑，舌头、嘴唇、牙齿，都是乌黑的，你看着我笑，我指着你笑，个个笑起来跟个魔鬼似的。这里的山茶花开得到处都是，耙松毛渴了，就采一把山茶花摘掉花蕊，放进嘴里嚼，酸酸甜甜，也止渴。这座松树林就是我们的乐园。我住回来的头几年，这座松树林还在，也成了白头翁和天鹅的临时栖息地，它们一来就要停留一周左右，白色的大鸟，成群结队地落在松树林上，我看着它们起飞、降落，十分优雅。旁边有水塘和田野，它们一会儿飞走，一会儿飞来，一会儿又在树林上盘旋，我趴在后窗看着它们，满心欢喜。后来有人用枪打它们，再后来因林权改革，分山到户之后，松树差不多要砍光了，你种一片桂花树，他种一片樟树，还有种水桐木、苦楝树之类的。没有枝头可栖，或者是记住了那些枪声，天鹅和白头翁就再没来过。这些熟悉的山路基本还在，长菌子和地葡萄的地方都找不着了。树林里没有孩子的声音，没有孩子耙松毛，没有孩子留意那些野花野果，杂树长满了地面，留给孩子活动的空间也没有了。

住回来，我没有遇见过自己的童年伙伴。

（3）