Sangsaeh dwg youq ranz godangz daih guh, mbouj miz vunz gangj hawj daxbuz rox, hoeng, daxbuz baez dingqnyi sing yinhyoz daej vunzdai, de raemxda couh lae roengzdaeuj. Gvaqlaeng, daxbuz caeuq gou gangj, yaep seiz haenx, de yawjraen baihlaeng bohlungz daih cib bi bide gwed aencae byaij haeuj ndaw mok na haenx.

Daxgoeng lijdwg dauqma lo. Daxboh caeuq gou gangj gij saeh mwh daxgoeng dauqma haenx. Haemhndaep, aen daeng’youz baihnaj baizvih cojcoeng dwg mbouj ndaej ndaep. Ronghdaeng ciuq dwk duz gaeqdon henjrwg daengj cojgoeng, duz gaeqdon neix dwg yiengh nienzhuq ceiq cigcienz ndaw ranz ndeu. Ndaw ranz mbouj miz duzmeuz, vunz aeu caeuq duznou doxciengj gijgwn. Geij beixnuengx youq gyangdangq beiq mbonq, naeuz dwg yaek soujhaemh, cingqsoq dwg souj duzgaeq haenx. Cingq youq seizneix, laegfwngh dingqnyi sing bongx dou, miz sing bouxsai hemq: “Gyoengq lwg ha!” Gyoengq lwg cungj doeksaet liux. “Seizhaenx naenggyaeuj dou mwnh liux.” Daxboh naeuz.

Daxgoeng dauqma le anfaenh lauxsaed lai lo. De geq lo, youq ndaw reih laj ndit gueng gienghhaeux hawj lwg godangz daih, gou cam de, doengh bi haenx youq gizlawz gvaq, de naeuz youq ndaw nungzcangz ciengx bit. Ciengx bit gyaeujheu, duzduz bwn lwenqmyan, de moix ngoenz langh bit bae henzdah, lij youq gwnz raiq gip gyaeqbit, ra fwnz ma, youq henzdah bing gyaeq gwn. Daxgoeng mizyinx dwk gangj gij ndwenngoenz youq baihrog haenx: “Ngoenz gwn laeuj Anhdaiyenz, cit ien Bwzginhlungz!” Anhdaiyenz dwg baiz laeujhau, Bwzginhlungz dwg baiz ien, gangj neix dwg mbouj deng dungxiek gvaq, lij ciengzseiz miz daihbaj byaek noh gwn. Mbouj deng dungxiek, youq seizde lumjdwg gienhsaeh cigndaej haenh ndeu.

Daxgoeng gangj vah neix, cingqngamj deng mehbaj daih byaijgvaq dingqnyi. De naeuz: “Bouxlawz huk baenzneix, dawz saeh swhgeij youq ndaw lauzgaij nungzcangz gangj hawj gyoengq ban lwglan dingq ne.”

Vunz laux le, gwndaenj cungj mienx mbouj ndaej deng gyoengq lwg gyoengq lan guenj, neix hix dwg fouznaih ha. Daxgoeng lwgda yienznaeuz va, rwz cix mbouj nuk, lwgbawx daih de baenzneix lengx de, de mbouj guhsing, ngaem gyaeuj bae mad gienghhaeux gwnz buh lwgnyez. Banh Bingjdenz caen geq lo, de seizneix gaenq miz naihsim dawz hong saepsoiq guh ndaej ndeindet.

Daxbuz youq henz, cungj mbouj gangj saek coenz vah.

Daxbuz mbouj gangj vah, ndawde miz lai cungj eiqsei, baenzlawz naemj cungj deng. Mwngz naeuz daxbuz dwg ienqhaemz de, youh baenzlawz rox mbouj dwg hojlienz de.

Ngeih

Caeuq daxbuz mbouj doxdoengz, “mehgux Nanzningz” dwg banvunz gyoengqde ndawde boux dog haq daengz ndaw singz giz gyae neix, de hix dwg boux ceiq miz cawjeiq ndeu. Gou youq gwnz ndang de yawjraen daengz aenngaeuz diegcoj.

Youq doeg daihhag aen haggeiz doeklaeng, gou caeuq aen cuzbanj cazcise ndeu ciem le habdoengz, aen cazcise neix dwg aen danvih gaeplaj Swcigih Sinhvwnz Cujbanjgiz, youq Nanzningz Si Cinghsiu Gih. Gij hong neix lij suenq miznaj, daxboh hix habhoz dangqmaz, hoeng, gou yaek youq henz danvih co ranz youq, daxboh cix fanjdoiq mbouj doengzeiq co:“Raeuz youq Nanzningz miz caencik.” Daxboh naeuz caencik couh dwg mehgux dangz, hix couh dwg vunz ndaw fuengzcug heuhguh “mehgux Nanzningz”. Mehgux bouxlaux neix boux dog gag youq aen ranz miz song aen rug ding ndeu, aen ranz neix youq Nanzningz Si Hangzdau Yangjhu Cunghsinh, youq Gyanghnanz Gih. Daxboh laihnaeuz, gawqyienz ndaej mienx- ngaenz youq ranz caencik, moix ndwen cix gyau bit ngaenz ndeu hawj doenggya ndwi, saedcaih mbouj wngdang yienghneix bieng cienz.

Gou ndaw sim mbouj angq geijlai, mbouj dwg aenvih ranz mehgux gyae, dwg gou daj iq couh mbouj habdoih, yienznaeuz dwg lwgdog, hoeng cix mbouj miz aendieg ndaej gag youq gvaq, mboujguenj youq ranzcoj, lijdwg youq ndaw gunghcangj daxboh. Gou cib it bi doeg cuhcungh, couh caeuq vunzlai caezgya youq aen fuengz ndeu, aenmbonq doxlienz baenz benq ndeu, mwh vunz lai miz ngeihcib geij boux, vunz noix hix miz cib geij boux. Gij eiqsei “henzgyaiq” neix aiq caeuq daxboh banvunz de haenx mbouj miz gvanhaeh, hoeng, gou maqmuengh dingzsat caeuq vunzlai youq vaiq di, nyienh ok buenq ndwen cienzgoeng co ranz youq.

Gou gaxgonq ndaej dingq vunz gangj saeh mehgux neix gvaq. De dwg dahlwg daih goengngeih gou, youq 1949 nienz gaxgonq, deng daxboh lanhdoj de gai bae gwnz cin guh bawxbyok. Daxbuz gangj gou nyi gvaq, mehgux lij dwg boux dahniq seiz daeuj ciq de aeu haeux roengz rek. Seizde, goengngeih gai buzngeih gonq, buzngeih bae le, dahlwg iq de lij liq, mbouj miz vunz guenj, hix deng gai bae lo; cij lw dahlwg daih. Yawjraen dahlwg daih aennaj henjyem, doiq lwgda hung yaepbaebbaeb, daxbuz hozndat dangqmaz, ndaq naeuz:“Lij nauh gijmaz!” De dingqnyi, naj nding lo, cienq ndang yaek buet deuz. Daxbuz baez rag de, naeuz:“Lwg ha, gou mbouj dwg gangj mwngz, gou dwg ndaq daxboh mwngz, bouxvunz mbouj rox cengheiq neix!” Daxbuz doek- laeng moix donq cungj ce di haeux hawj de gwn, neix dwg de deng goengngeih gai gaxgonq.

Ranz cawx mehgux haenx mbouj suenq ranz fouqmiz, bouxsai youq baksok guh hong daehyinh, hoeng doiq mehgux maqhuz ndei, mehgux couh onjsim youq roengzdaeuj. Doeklaeng gyoengqde seng baenz sam dah lwg caeuq lwg sai ndeu. Bouxsai neix vunz lauxsaed cingqheiq, guh saeh nyinhcaen, ndaw sim yungz mbouj ndaej di saeh loek ndeu, miz vunz luenhlaih de guhcaeg yo cungq, caengz caj saehcingz diucaz okdaeuj, de couh gag haed hoz dai bae, vut mehgux caeuq seiq boux lwg dungxiek daejnganga haenx. Bik mbouj ndaej mehgux hix bae baksok guh hong daehyinh.

Hong daehyinh dwg hong bouxsai, mehgux mehmbwk ndeu bae guh hong neix coegda dangqmaz, miz boux vunz ndeu yawjraen daengz de sinhoj lai, rox de gvaq ndaej mbouj ngaih, boux vunz neix heuhguh Laujvangz, dwg boux gunghyinz Nanzningz Si Hangzdau Yangjhu Cunghsinh. Aendoih cingcawz namhboengz gyoengqde daj gwnz Dahyunghgyangh duenh Nanzningz hainduj, dauq- doet doxhwnj daengz Gojdwz Cin gwnz Dah- yougyangh. Laujvangz dwg daegdog, de nyienh sou mehgux caeuq gyoengq lwg de. Songde mbouj guhlaeuj cingjdangz, youq aen gyanghaet seizhah vunz mbouj rox ndeu, mehgux daiq seiq boux lwg, riengz Laujvangz naengh ruz, daeuj daengz Nanzningz.

（3）

丧事是在大堂哥家办的，没人敢告诉奶奶，但一听到那哀乐，她的眼泪就下来了。事后她跟我说，一时间她见到了他十岁那年扛着犁走进大雾的背影。

爷爷还是回来了。父亲曾跟我说起他回来的情形。大年三十晚上，祖先牌位前的油灯是不能灭的。豆大的光照着金黄的线鸡，那是家里最值钱的年货。家里没有猫，人得和老鼠抢食物。兄弟姐妹几个在堂屋打了铺盖，说是守岁，其实守的就是那只鸡，忽然听到拍门声山响，有个男人喊道：“娃儿们！”孩子们更多的是惊吓。“当时头皮就是一麻。”父亲对我说。

爷爷回来后安分不少。等到他老了，在太阳地里给大堂哥的孩子喂米糊，我问他那些年在哪里呢。他说他在农场养鸭子。品相很好的青头鸭，一只只油光水滑的，每天他把它们赶到河边，还会在河滩上捡到鸭蛋，可以拾了柴火就地烤蛋吃。那些日子仍让他津津乐道：“喝的安泰源，抽的白金龙！”安泰源是白酒的牌子，白金龙是香烟的牌子，总之就是没挨过饿，时不常还能打个牙祭。没挨过饿，在当时似乎是一件值得称道的事情。

这话正好被路过的大伯母听了去。她咕哝一句：“谁会缺心眼到把自己在劳改农场的事说给孙辈们听呢。”

人老了，生活总免不了被儿孙们编排，也是无奈。爷爷眼睛虽花，耳朵却不聋，大儿媳这般奚落，他也没做声，低下头去，擦拭沾在孩子衣服上的米糊。潘炳甜真的老了，他现在已经有足够的耐心，把琐碎的活计做得精细。

而边上的奶奶，一直都没说话。

这静默是多义的，任何一种解读都能成立。你道她是怨念，又怎知不是怜悯。

二

和奶奶不一样，“南宁姑妈”是她们那一代人中唯一远嫁到城里的人，也是最有主意的一个，我在她身上看到了故乡的倒影。

大学最后一个学期，我签了自治区新闻出版局下属的一家出版杂志社，在南宁市青秀区。工作还算体面，父亲也满意，但对于我要在单位附近租房这事，他坚决反对：“咱们在南宁也有亲戚的。”他说的是堂姑妈，也就是族人口传的“南宁姑妈”。老太太自己一个人住航道养护中心的两房一厅，在江南区。在他看来，既然可以免费在亲戚家寄宿，每个月却要白白交一大笔钱给房东，简直不可原谅。

我心里老大不乐意，倒不是因为远，而是我从小就不合群，虽说是独生女，却没有自己独立的空间，不管是在老家，还是父亲工作的工厂。我十一岁起上初中，住的也是大通铺，多的有二十几个人，少的也有十几个。“边界”这个概念也许和父亲他们那一代人没有关系，可我希望早日结束群居，哪怕付出一半的工资。

而这个姑妈我之前就听说过。她是我二爷爷的大女儿，故乡1949年前，被滥赌的父亲卖到了镇上当童养媳。奶奶曾跟我提起，还是小姑娘的她来借米下锅。当时，二爷爷先是把二奶奶给卖了；女人一走，年幼的小女儿还需要人照顾，自然留不得，也卖了；只剩下大女儿。看着她小黄脸上一对大眼睛眨巴眨巴，奶奶气不过，骂道：“还要闹哪样！”她一听，脸就红了，转身要跑。奶奶一把拉住她：“孩子，我不是说你，我是骂你那不争气的爹！”奶奶后来每顿都会给她留口吃的，在她被二爷爷偷偷卖掉之前。

镇上买她的那一户人家并不富裕，男人是码头的搬运工，但对她还算好，她也就安顿下来了。后来，他们生育了三女一子。男人生性耿直，眼里揉不得半粒沙子，有人污蔑他私藏枪支，还没等调查结果出来，他就上吊了，扔下她和四个嗷嗷待哺的孩子。情急之下，她也到码头上做起了搬运工。

码头搬运是男性的行当，她一个女人特别扎眼，有个人看到了她的不易，这个人叫老黄，是南宁市航道养护中心的工人。他们的清淤工作队从邕江的南宁段开始，逆流而上到了右江的果德镇。老黄是个老光棍，他愿意接收她和她的子女。没有任何仪式，在一个无人知晓的夏日清晨，她领着四个孩子，跟老黄坐船顺流而下，来到了南宁。 （3）