Yenzluj couh naengh youq gizhaenx gag naeuz gag gangj. Yenzluj caeuq song beixnuengx de dwg caencik, Yenzluj naeuz:“Ai ai, raeuz hix gaej gietcouz gietienq ba, saeklaeuq ngoenzlaeng song ranz raeuz baenz caen’gya baenzlawz suenq?” Gangj le couh cigsoh ndwn hwnjdaeuj, daj gwnz ringj aeu vanj daeuj caem laeuj.

Hix mbouj rox dwg coenz vah lawz hawj duicangj haibak, songde euq bae euq dauq, ceng ndaej najndaem najheu, geij vanj laeuj roengz ndaw dungx, naj cungj bienq nding caez lo.

Laeuj ndaej hawj aen sim bouxvunz bienq geng, hix ndaej hawj aen sim bouxvunz bienq unq, gwn daengz Yenzluj caeuq duicangj cungj fiz ninz youq gwnz daiz seiz, song beixnuengx de couh nyienh nyiengh ranz okdaeuj, buen daengz diegwnq bae lo. Mwhde mbouj dwen boizbouj lo, aen rungh veq couh veq lo, aen ranz veq couh veq lo, mbouj miz maz boizbouj. Yenzluj bang song beixnuengx de buen doxgaiq okdaeuj, ndawsim youh soengset youh hojsouh, roxnyinh yiemq songde lo.

Mwh roen guhbaenz seiz, gaenq dwg seizcou 2005 nienz lo. Haidoeng yizsiz ngoenzde, Yenzluj caeuxcaeux couh daeuj lo, yawjraen vunz bet aen mbanj ca mbouj geijlai daeuj caez lo, gyoengq mehmbwk bouxsai bouxlaux lwgnyez mizmbangj ndwn、mizmbangj naengh, aengemh cungj ndaet- fwdfwd. Mehginh caeuq geij boux vunzlaux naengh youq gwnz rin doq cit ganjien doq gangjgoj, Mehginh naeuz daihgya cungj daeuj yawj nauhnyied, de hix daeuj yawjyawj. Mehginh ndaej goujcib bi lo, daengz seizneix lij caengz raen aenci dwg yienghlawz gvaq.

Aen ci daih’it hai gvaqdaeuj, aen ci daihngeih hai gvaqdaeuj, Yenzluj yawjraen ndaw da gyoengq bouxlaux miz di citgeiz. Boux lingjdauj ndaw yienh rox Mehginh mbouj raen aenci gvaq, couh naeuz:“Hawj bouxlaux neix hwnj ci, naengh cienj aen gien ndeu, hawj de sawqsawq.” Yenzluj couh rex Mehginh naengh haeuj ndaw ci bae, ci daiq gyoengqde, youq gwnz roen ngamq doeng cienj le aen gien ndeu. Mehginh gig mbouj sim’onj, lumh bae lumh dauq, naeuz:“Aen ci neix dwg gwn maz ne? Ndaek doxgaiq neix baenzneix hung, itdingh gwn haujlai ba?” Bouxhaici riu naeuz:“Bouxlaux, aen ci neix hix gwn nyaj ne, caeuq duzvaiz doxdoengz.” Mehginh da daengx cam:“Dwg caen ha?” Yenzluj couh naeuz:“Gaej saenq de, de gangjriu ne, aen ci neix gwn giyouz.” Doeklaeng de siengjsiengj, hix mbouj miz banhfap caiq caeuq Mehginh gangj giyouz dwg maz, couh dan riu ndwi lo. Mehginh naeuz:“He he, aen sim gou youq ndaw dungx diuq hwnj diuq roengz, couh yaek doek okdaeuj lo, naengh aen ci neix lij mbouj beij byaij roen cwxcaih ne.” Ndaw bak de gangj gij vah yiemzdetdet, gwnz naj cix cungj angqfwngfwng.

Saedsaeh dwg, 1997 nienz youq daengx aen Bwzswz hwng guh Loeg Daih Veican baudaengz gij gunghcingz bouxvunz doihduz gwn raemx、mbanj- mbanj doeng goengloh、gaijcauh ranzhaz、mbanj- mbanj doeng dienh、mbanjmbanj doeng gvangjbo densi caeuq gaij ndei gij diuzgen hagdangz le, Lingzyinz Yen guh gij gensez sezsih gihcuj couh mbouj daengx gvaq lo. Cij dwg, aen yienh gungzhoj guekgya nyinhdingh neix, goengqbya youh sang youh lai, lumj gofaex nei daengjbyoengbyoeng, caemhcaiq ndaekrin dohcaez, ranz vunz dingzlai ndoj youq ndaw bya laegledled. Daj aen mbanj neix daengz lingh aen mbanj, cungj dwg bya hung goengq doek goengq. Dan dwen dajyinh, couhdwg aen nanzdaez hung ndeu, gaiq cien ndeu bau suijniz ndeu, couhlienz gij raemx yungh daeuj cai suijniz, cungj aeu bouxvunz rap roxnaeuz duzmax doz, daj din bya daeh hwnjdaeuj. Gij sinhoj sojmiz, youq lai bi le, cungj geiq mbouj cingcuj lo, Yenzluj cij ndaejgeiq aen gocwngz numqnwtnwt engqlij dingzdaengx haenx. Itcig daengz 2016 nienz, dajyinh、gwn raemx、ranzyouq vanzlij dwg gij hong youqgaenj caemhcaiq coegfwngz duetgungz gung- geng daengx yienh.

Sam

Caiq raen Yenzluj, gaenq dwg seizcin 2016 nienz, dou naengh youq ndaw veiyisiz cunhbu Houlungz Cunh, doxyawj caez riu. Ndaw veiyisiz ndaetfwdfwd, gyoengq lingjdauj ndaw yienh caeuq ndaw cin、gij danhvei youq baihlaeng coenghbang、gij gunghcozdui capyouq ndaw mbanj、“song veij” ndaw mbanj、gij ganbu bau mbanj, baenzlai vunz naengh youq giz he, gij heiqfaenh couh naekriri hwnjdaeuj lo.

Yenveij suhgi Vuj Yiyungz naeuz:“Houlungz Cunh miz seiq bak betcib ranz vunz, couh miz seiq bak lingz ngeih ranz dwg ranzgungzhoj aeu laeb dangjanq fat gajfuzbinz, neix dwg aen cunh gij beijlwd gungzhoj fatseng ceiq sang daengx si engqlij daengx gih, dwg aen baujleij ceiq nanz hoenx ndaej roengz ndaw yienh raeuz, raeuz couhsuenq yungh rengz ndang bonjfaenh sat caez bae, hix aeu gungroengz. Vihliux loengh cingcuj cingzgvang, doiq bingh roengz yw, Houlungz Cunh ngeihcib seiq aen mbanj seiq bak betcib ranz vunz, boux suhgi daih’it、gij gunghcozdui capyouq ndaw mbanj、‘song veij’ ndaw mbanj aeu cunz doh, boux fucwzyinz gij danhvei baihlaeng coenghbang hix aeu cunz doh, mbouj ndaej laeuh saek ranzgungzhoj bae.” Gij rongh lwgda de naekgywggywg nap gvaqdaeuj, aen sim gou hix bienq ndaej naekgywggywg lo. Gou youh yawj coh Yenzluj, Byahoulungz baenzneix sang, danghnaeuz mbouj miz Yenzluj, gou ra mbouj ndaej ok seiq bak betcib ranz haenx okdaeuj.

Cauz Yunlinz naengh youq baiz baihnaj gou, de ngamq daeuj Houlungz Cunh mbouj geijlai nanz. De dwg boux suhgi daih’it Houlungz Cunh, daj Swcigih Caizcwngdingh baij roengzdaeuj, dwg boux vunz Huzbwz, dwg boux bozsw daj Cunghnanz Caizgingh Cwngfaz Dayoz bizyez. Lij caengz daeuj Houlungz Cunh, gou couh rox boux suhgi daih’it Houlungz Cunh dwg boux bozsw ndeu. Caenh de, lij miz gyoengq bozsw sozsw daj Cingzvaz Dayoz、Bwzgingh Dayoz、Yinzminz Dayoz daengj hagdangz mizmingz, daj Cunghgvangjhwz、Gih Dangjveij Cujcizbu、Gih Laujgangiz、Gih Lijfazveij、Gvangjsih Gyauhdungh Douzswh Cizdonz、Gozgyah Haifat Yinzhangz Gvangjsih Faen Hangz daengj danhvei baij roengzdaeuj, daengz Lingzyinz Yen gak mbanj guh suhgi daih’it capyouq ndaw mbanj.

（4）

然鲁就坐在那里一个人自说自话。然鲁和兄弟俩是亲戚，然鲁说，唉唉，我们也不要成仇吧，万一以后两家打起亲家来那可怎么办？便径直起身，从碗架取碗倒酒。

也不知是哪一句引得队长开腔的，两个人辩来辩去，争得脸黑脸白的，几碗酒下肚，全都变红脸了。

酒能将人的心泡硬，也能将人的心泡软，喝到然鲁和队长都醉倒在桌边时，兄弟俩便让出屋基，搬到别处去。那时候是不谈补偿的，山场让了就让了，屋基让了就让了，没有什么补偿。然鲁帮着兄弟俩把盆盆罐罐搬出来，心里又轻松又难受，觉得欠了他们。

竣工的时候，已是2005年秋天了。开通仪式那天，然鲁早早来到会场，看到八个屯的人几乎全来了，男女老少站的站、坐的坐，把坳口都挤满了。玛襟和几个老人坐在石头上抽烟杆聊天，玛襟说，大家都来看热闹，她也来看看。玛襟九十岁了，至今还没见过车是什么样子。

第一辆车开过来，第二辆车开过来，然鲁看到老人们眼睛里的稀罕。一个县领导知道玛襟从没见过车，便说，让老人家坐上车，转一圈感受感受吧。然鲁便扶着玛襟坐到车里，车带着他们，在新开通的路上转了一圈。玛襟很是不安，摸摸这摸摸那，说，这车吃什么呀？这样大的家伙，吃得一定很多吧？司机笑着说，阿娅，这车也吃草呢，跟牛一样。玛襟瞪大眼睛说，真的呀？然鲁便说，莫信他，他开玩笑呢，这车吃汽油。后来想想，也没法再向她解释汽油是什么，便只是笑。玛襟说，嗬嗬，我的心在肚子里蹦上蹦下，快要落出来了，坐这车还不比光着脚板走路舒服呢。她嘴里说一些嫌弃的话，脸上的表情却是兴奋的。

事实上，1997年那场在全百色地区掀起的人畜饮水、村村通公路、茅草房改造、村村通电、村村通广播电视和改善办学条件的六大会战之后，凌云县就没停止过基础设施的建设。只是，在这个高山林立石头遍布的国定贫困县，人家户大多窝在大石山深处。从一个村到另一个村，从一个屯到另一个屯，是一重又一重大山。单就运输来说，便是个大难题，一块砖头一包水泥，就连和水泥浆用的水，都需要人挑马驮从山下运上来。所有的艰辛，在多年后，全都模糊不清了，然鲁只记得那些缓慢甚至停滞的过程。一直到2016年，交通、饮水、住房仍然是全县脱贫攻坚工作的重点难点。

三

再次见到然鲁，已是2016年春天，我们坐在后龙村村部会议室里，相视而笑。会议室很满，县领导、镇领导、后援单位、驻村工作队、村“两委”、包村干部，那么多人坐到一起，氛围便凝重起来。

县委书记伍奕蓉说，后龙村四百八十户，就有四百零二户是建档立卡贫困户，这个全市乃至全区贫困发生率最高的村，是我们县最难攻克的堡垒，我们用尽全力，也一定要拿下。为了摸清底数，对症下药，后龙村二十四个自然屯四百八十户，除了第一书记、驻村工作队、村“两委”要遍访，后援单位负责人也要遍访，绝不能漏下任何一个贫困户。她的目光沉甸甸地压过来，我的心也变得沉甸甸的。我又看向然鲁，后龙山那么高，如果没有然鲁，我是找不出那四百八十户来的。

曹润林坐在我前面一排，他刚来后龙村没多久。这个自治区财政厅选派来的驻村第一书记，是湖北人，中南财经政法大学博士。还没来后龙村，我就知道后龙村的第一书记是个博士。那段时间，还有清华、北大、人大等名校的博士、硕士，被中广核、区党委组织部、区老干部局、区旅发委、广西交投集团、国开行广西分行等单位选派下来，到凌云县不同的村做驻村第一书记。 （4）