Song daeglwg Yahgimq dailix cungj mbouj ei, lij cuengq vah naeuz byawz gamj bae ning Bosoem conq namh ndeu, roxnaeuz ning aendaemz ranz de, caeuq boux de buekmingh.
Ndaw mbanj haihoih lai baez, gienh saeh neix cungj guh mbouj baenz. Miz baez ndeu haihoih, boux vunzmbanj ndeu lwgfwngz baekvix Yahgimq, ndaq de yaeuh vunzlai, gwn lwedhanh vunzlai.
Yahgimq mbouj vueng mbouj muengz, naj mbouj nding rwz mbouj oq naeuz:“Seizhaenx gou laebdaeb sam hwnz guh loq raen bouxsien mumh hau raez ndeu lwnh gou nyi, naeuz Bosoem miz meuzgim. Gou simndei naeuz hawj daihgya, saenq mbouj saenq youz sou. Caiqnaeuz, sou gag nyienh saenq gag nyienh bae, byawz aeu cungq gam sou bae vat bo? Sou cij siengj ra meuzgim, gij bofwz diegfwz diuq youq henz, mbouj miz byawz dawz haeuj da. Baez miz vunz bae guh, caemhcaiq guh ndaej baenz, ngamq ra ndaej raen di roen, sou couh da’nding da’ndat!”
Vunzmbanj dingq le itseiz ngoemxgoep lo.
Cunhcangj guh swhsiengj gungh- coz song beixnuengx lai baez hix mbouj mizyungh. Doeklaeng cingj vunz swhfazsoj ndaw cin daeuj gaijgez. Swhfazsoj sojcangj dawz gij cwngcwz sawjyungh diegnamh lwnh hawj vunzmbanj nyi, gaenriengz doiq song daeglwg Yahgimq naeuz:“Bosoem caeuq daemzbya mboujcix gvi vunzlai, mboujcix sou laebdaeb yungh, dangh- naeuz sou aeu yungh, coh aeu hai ngaenzcingzbau hawj vunzmbanj, youz sou genj yiengh ndeu.”
Sojcangj baenzneix gangj le, song beixnuengx hix euq mbouj gvaq lo, doxyaeng le, nyienh dawz Bosoem gvi vunzmbanj, cingzbau daemzbya. Mboujgvaq, songde naeuz daemzbya douz doegrengz douz ngaenzgoek lairaeuh, seizneix ngaenzgoek caengz ndaej dauq, vunzmbanj hawj songde mienxfeiq guh bi’nduj gonq, bi daih- ngeih cij hawj cienzcingzbau. Vah songde dwg vahsaed, gijneix vunz- mbanj lah ndaej raen. Hoeng, vunzmbanj dingz ndeu doengzeiq, dingh dingz mbouj ei.
Sojcangj naeuz, song beixnuengx neix gaenq nyiengh yamq ndeu lo, vunzmbanj hix aeu nyiengh di, couh ei songde mienxfeiq guh bi’nduj ba.
Sojcangj fatvah le, vunzmbanj mbouj oksing lo.
Bosoem ciuq najvunz baen roengz gak ranz. Cwngfuj naeuz go faexnganqciq gaet bwnh ak lai, buqvaih gij cingzfaenh ndaw namh, mbouj hawj vunzlai ndaem lo, guli vunzlai ndaem gomakgai, din mak youz nungzgohsoj ndaw yienh mienx- feiq hawj. Seizde, din mak nungz- gohsoj hawj cungj dwg makgaivaiz, mbouj miz yiengh wnq.
Couh yienghneix, mbanj dou ranzranz miz suenmakgai. Couh yienghneix, Bosoem bienqbaenz bomak ndeu lo. Ndaejnaeuz, Bosoem dwg bomakgai ceiq caeux yienh dou.
Bi 1991, Dietloh Nanzgunh hairoen gvaq lajdin Bosoem daeuj, aen daemzbya deng dimz bae lo, song beixnuengx sim’in raixcaix, vunz- mbanj hix doeknaiq caez.
3 bi gvaqbae le, gomak miz aen lo. Mak baenz seiz, hix miz lauxbanj daeuj soucawx. Hoeng, makgaivaiz ngveih hung, noh mbang, gai mbouj ndaej gyaq, vunzlai gig simnaiq.
Song daeglwg Yahgimq youh lingh miz siengjfap lo, siengj ndaem faexsamoeg. Mboujgvaq, ndaem gofaex aeu daihbuek ndaem, ranz ndeu song ranz ndaem mbouj baenz maz gveihmoz, daengz seiz sou faex mbouj miz lauxbanj daeuj soucawx, gag dajyinh okbae mbouj dij.
Ndigah, song beixnuengx cug ranz bae dungyenz vunzmbanj caemh ndaem faexsamoeg. Hoeng, vunzmbanj cungj yiemz faexsamoeg ndaem 15 bi cij baenz faex, nanz lai, mbouj nyienh ndaem. Song beixnuengx cijndei daengx roengzdaeuj lo.
Lij ndei, gvaqlaeng miz seivunz fungj din makgai, binjcungj yied bi yied lai, vunzmbanj couh genj gij binjcungj gai ndaej gyaq daeuj ndaem. Vunzmbanj dou couh baengh bomak neix ndaej gwn imq daenj raeuj lo.
Mbouj geij bi, yienh dou couh ndaem makgai gveihmoz hungloet. Daegbied dwg gij bobaq dieg bo- namh yanghcin, gaxgonq ndaem oij, riengzlaeng cungj gaij ndaem makgai liux lo. Aenvih gij souhaeuj makgai lai gvaq oij. Caemhcaiq, go makgai beij gooij yungzheih dajleix, douz cienzgoek hix lai noix, byawz lij ndaem oij dem?
Seizneix gij bobaq diegbonamh yanghcin, dauqcawq dwg ndoeng- makgai mwncupcup heusausau. Bi 1995, yienh dou aeu ndaej aen mingzdaeuz “Mbanjmakgai Cung- guek”. Vihneix, vunz yienh dou daekeiq angqyangz dangqmaz. Makgai yienh dou gai bae daengz gak sengj, lij gai ok rogguek bae dem. Lajmbanj haujlai ranzlaeuz couhdwg “laeuz- makgai”, baengh gai makgai ndaej ngaenz le ndaej hwnj laeuz sang laeuz moq, ndigah heuhguh “laeuzmakgai”.
Bi 2012, cwngfuj heuh vunz- mbanj diegbingz ndaem makyungz, naeuz souhaeuj makyungz lai gvaq ndaem haeux. Daj bide hwnj, gij doenghnaz mbanj diegbingz ndaw bi he, ndaem miuz haeux ndeu, lingh ndaem miuz makyungz ndeu. Souhaeuj makyungz caen lai gvaq ndaem haeux dahraix, ranzranz haengj ndaem, guh ndaej simhai simmaez.
Seizneix, makgai caeuq mak- yungz gaenq dwg song aen canjnieb hung yienh dou. Seizneix lajmbanj langh diegbingz naj Bosoem ranzranz daengj hwnj ranzlaeuz, dingzlai ranz cawx ndaej ciiq dem, ndwenngoenz yied gvaq yied ndei.
Vah youh gangj doxdauq, bi 2013, song daeglwg Yahgimq mbouj rox daj gyawz ndaej rox ndaem goyw Yahdanjswj ndaej ngaenz, baenzneix couh raen songde gawq gomakgai bae, ce donh goek youq ndaw namh, giem ndaem goyw Yahdanjswj roengz ndaw reih bae. Seizhaenx vunzmbanj dou baez daih’it dingqnaeuz aen coh goyw neix, mbouj miz byawz gamj riengz song beixnuengx bae guh.
Goyw neix maj ndaej vaiq, youh yungzheih dajleix, ngamq bi ndeu couh miz ceh lo, gij ceh de couh heuhguh Yahdanjswj. Bide goyw ndaej fungsou, bingzyaenz moix go sou ndaej 5 gaen ceh roz, gaen gai 100 maenz. Couh youq bide ranz Yahgimq cawx ndaej ciiq, vunzmbanj bouxboux haenh. Seizhaenx ndaw mbanj caengz miz ranz lawz cawx ndaej ciiq nw.
Bi daihngeih, ndaw mbanj miz haujlai ranz hix dawz gomakgai gawq bae, giem ndaem gij goyw Yahdanjswj. Byawz rox bide gij cehyw gai gaen 50 maenz ndwi. Bi daihsam, ndaw mbanj youh demlai haujlai ranz ndaem goyw, hoeng, bide cehyw engq cienh, cij gai gaen 30 maenz. Aen gyaq neix caeuq souhaeuj makgai cengca mbouj geijlai.
Cingq youq bineix, song daeglwg Yahgimq di ndeu cungj mbouj lawq couh dawz goyw cawz bae, dauq ganq gomakgai. Goenq gomak lij youq ndaw namh, bibi dok ngaz, neix dauq ganq caen yungzheih, mbouj aeu maz doegrengz. Gizyawz vunzmbanj lij caengz sij ndaej dawz goyw cawz bae, laihnaeuz bilaeng goyw rox ndaej gyaq dauq.
Liuh mbouj daengz, bi daihseiq mbouj miz lauxbanj daeuj soucawx lo, cehyw gai mbouj okbae. Gyoengq vunzmbanj cij ndaej fajfwngz bongx gabi, aj bak hut “ced meh de”, caijsoq song beixnuengx ndeiraeuh, lumj- baenz rox gonq nei, guh maz baenz maz, lauheiq daxmeh de rox boekgvaq, daeglwg hix rox nw!
Bi 2017, Gauhdez Gvangjgunh hix hairoen gvaq lajdin Bosoem daeuj, song diuz dietloh hawj Bosoem dem miz haujlai daegsaek, gij yiengh moq lajmbanj seizdaih moq Bosoem ndaej guhcingq.
Seizneix Yahgimq mbanj dou gaenq ndaej 80 lai bi lo, rwz mbouj nuk, da mbouj raz, ndang cangq dangqmaz. Caeuq vunzmbanj gangjgoj, baez dwen daengz Bosoem, de couh naeuz:“Ndoengmak Bosoem dwg ranz gou cauh hawj vunzmbanj ne, ndoeng- mak Bosoem beij meuzgim dijbauj, cijaeu gaenx guh gaenx ganq, lanlan laenjlaenj ciuhciuh daihdaih ndaej yiengjfuk caez.”
Vunzmbanj dingq le ngaekgyaeuj mbouj oksing.(sat)