“Gwnz dingj caz va dap gyaq, guh hawj duzroeg yawj? Gvi mbouj gvi haeuj hoh gen dangj laeb gaj, caeuq gou miz maz gvanhaeh. Gou mbouj nyienh deng gvi haeuj.” Daxboh gou miz di mbaj, duzbit dai hoz geng, “saeklaeuq deng gyoengq doih ndaw budui roxyiuj, gyoengqde yaek riu dai gou bae.” Gizsaed, coenz vah doeklaeng haenx cij dwg vah caen duh de.

“Gvi haeuj hoh gen dangj laeb gaj, guekgya couh daj cwngcwz caeuq gak cungj banhfap daeuj bangcoengh, lij bangcoengh ngaenz dem. Lumjnaeuz mwngz aen ranz vaih neix roh fwn roh rumz, dwg ranzyiemj, hab doi lak lingh hwnq, mboujnex couh saedyienh mbouj ndaej moegbiu duethoj guekgya gvidingh, caiqgangj lingh hwnq ranz guekgya miz gvidingh boux lingh hwnq ndaej bouj ngaenz, caemhcaiq, lwgnyez doegsaw hix ndaej yiengjsouh fwnraiz giva……”

“Haenx gou nyienh! Nyienh!” Moz Lenz caengz gejnaeuz cingcuj dem, daxboh gou dingqnaeuz guh boux ndaej bangcoengh miz baenzneix lai ndeicawq, lij miz ngaenz, sikhaek lumj duzgaeq dot haeux nei ngaek gyaeuj, gij aeunaj、daekeiq gwnz naj haenx sikhaek sanq seuq lo. Lumj fwn caeuq rumz ndaej nyinh doxgaiq, gij ndeicawq guh boux ndaej bangcoengh haenx gig mingzyienj, ceiq cigsoh dwg daxboh doi lak aen ranz namh haenx seiz, Moz Lenz hawj de soengq daeuj song fanh haj cien maenz, caen dwg bang le ranz dou aen muengz hung ndeu, caiq gyahwnj daxboh youh caeuq vunzwnq ciq di ndeu dem, gig vaiq ranz dou couh ndaej youq haeuj aen ranz ciensuijniz it caengz ndeu, caenhguenj iq, hoeng mbouj yungh caiq damsim dingj ranz roh fwn lo.

Miz le ranzmoq youq, daxboh gwn laeuj engq haenq lo, yienzbonj ngoenz gwn donq, seizneix bienqbaenz ngoenz gwn song donq, mbangjbaez lij gwn sam donq dem. Moz Lenz youh mbouj dingz gienq: “Govah, gaej gwn laeuj lo, mwngz mbouj caengz daengz seiz dingz roengzdaeuj ya! Mwngz lij mbouj caengz caencingq duethoj, roen duethoj lij gyae raixcaix. Mwngz seizneix cij ngamq yamq din okbae, liz siujgangh lij gig gyae ne!”

Daxboh Vah Dasu han:“Dahnuengx, gou saedcaih baeg ndaej hwet gaeuz la!”

Moz Lenz nyaengq, daengx mbanj bet aen swyenzdunz de cungj aeu guenj. Hoeng de gangj daengz guh daengz, cengdi moix ngoenz cungj daengz ranz dou, mizseiz banhaet, mizseiz banringz, hoeng engq lai dwg mbwn laep liux cij ndaejhoengq daeuj, de daeuj ranz cujyau son Vah Siujman rox saw, hix son de ciengqgo, de daiq bit、ceij caeuq bonjbouh daeuj, lij daiq ma geij dauq buh caeuq vunj. De son Vah Siujman baenzlawz cingjleix ndaw rug, youh son de baeb denz, daenj buh. De bang Vah Siujman fou gyaeuj, roi byoem ndaemndongq youh nyungqnyangq lumj rongzgaeq de. Vah Siujman hag ndaej gig yunghsim, doiq lwgda hung cungj mbouj haep yawj dwk Moz Lenz, hoeng son aen singgeiz ndeu, de lienz coh swhgeij cungj mbouj rox sij liux. Moz Lenz baez lizhai, ndaw rug de youh bienqbaenz yiengh gonq lo.

“Lwg ya, cih man duh mwngz nanz sij lai, sien hag sij coh boh mwngz ba.” Moz Lenz mbouj youq seiz, daxmeh seizhoengq beij raemx Yougyangh lij lai haenx, hix miz yiengh ciuq yiengh daeuj son dahlwg nyinh saw sij saw. Gek dwk conghcueng, de baez youh baez sing hung yiengq daxboh youq rogcueng nyaengq ndaej caekhaex ok hoenz haenx swenj naeuz: “Vah Laujsuj, cih suj duh mwngz baenzlawz baenzneix nanz sij ya, dauqdaej miz geijlai bit geijlai veh ya?” Daxmeh coengzlaiz mbouj cigsoh heuh daxboh guh Vah Dasu, cungj heuh de guh Vah Laujsu. Hoeng de haeb saw cungj mbouj cingcuj, su caeuq suj mbouj faen.

“Dahnuengx ndei, neix lij mbouj yungzheih? Veh doihaex ndeu, youq baihrog diemj geij diuz bwn mbouj couh dwg cih suj lwi?” Rog ranz, gyae’gyae cienz daeuj sing hemq, daeuq ndaej laj go faexrungz gyoengqvunz gangjgoj riuhaha.

Boux vunz hemq haenx heuhguh Vangz Dasanh, baiz boux daihhaj, vunz hix heuh de guh “Vangz Daeghaj”, dwg goengmaiq.

Daxmeh heuhguh Linz Naijyiz, cih “yiz” vunz mbouj rox doeg, ciengz heuh de guh Naijhauj. Vangz Daeghaj myaizrwi daxmeh gou gyaeundei, baihlaeng mbouj rox caeg riengzlaeng daxmeh geijlai baez gvaq. Miz baez ndeu swnh daxboh mbouj youq ranz, de geuh faexdiuz laeng conghcueng caeg ndonj haeuj ndaw ranz, hwk ndaej daxmeh swenj mbwn mbouj deih, youh sik youh haeb de. Raen mbouj ndaejbaenz, de hai dounaj buet deuz, ngamj deng daxboh daj ndaw bya dauqranz saek youq bakdou.

Hoeng de ndei le baksieng couh lumz le in, ciengz dangqnaj vunzlai gangj saekdi vah mbouj doeng mbouj sae, gvaq baez bakbyamz ndeu. Vunzguhnaz daengngoenz hwnj couh okbae guh- hong, daengngoenz doek bya couh dauqranz yietnaiq, ndwenngoenz raezrangh, mbouj gya di youz gya di meiq baenzlawz gvaq cungj ngoenz saepmbwq neix ne? Couh suenq gangj di vah gvaqbouh hix gangj ndaej doeng. Bak maj youq gwnz naj vunz, ndaej daep de mbouj gangj doeng gangj sae lwi? Cijaeu gaej guh ok saeh daeuj couh baenz lo. Caiqgangj, aen mbanj ndeu daix gyaeuj mbouj raen ngaem gyaeuj raen, vih geij coenz vahbyamz najhoengz hix gangj mbouj gvaqbae. Bouxlawz heuh mwngz Vah Laujsuj aeu ndaej yah gyaeundei youh oiq ndeu ne?

Moz Lenz caiq daeuj seiz, youq ndaw dunz haujlai nanz.

De gyangngoenz caeuq dunzgan bae gwnz bya cienq, gyanghaemh heuh gyoengqvunz ndaw mbanj daeuj haihoih. De hawj daihgya gangj siengjfap, yawj Danzgih ndaej guh gijmaz saehnieb ndei youh saedsaeh. Seizneix, vunzlai couh cungj nyienh ok sing lo, miz vunz naeuz aeu bienq miz sien coih roen, sien guh roen ndei bu hwnj suijniz le caiq gangj; miz vunz naeuz Danzgih gingjsaek ndei, aeu Moz suhgi daj caizcwng dawz ngaenz daeuj guh lijyouz; hix miz vunz naeuz gizneix bya lai, ndei ndaem ndei ciengx……Mwngz gangj coenz gou gangj coenz, cauznyangnyang, lumj rek souh goenj ndeu nei.

“Dingz, dingz! Daihgya gaej gangj doenghgij mbouj miz yungh haenx.” Vangz Daeghaj hemq naeuz, “Moz suhgi, gou naeuz seizneix aen saehnieb ceiq miz yungh youh ceiq saedsaeh haenx, couhdwg baenzlawz gaijgez aen vwndiz ceiq hung Danzgih Dunz.”

（3）

“花丛顶上搭架子，做给鸟看？列不列入建档立卡户跟我有啥关系。我不入。”我父亲有点结巴吞吞吐吐，死鸭子硬着颈，“万一让战友们知道了，会笑死我的。”其实，后面那句才是他的大实话。

“列入建档立卡户，国家就扶持，政策层面的、措施层面的，更包括资金层面的。比如你这房子太烂了是危房，应该推倒重建新的，否则便不能实现国家规定的脱贫目标，再说这方面国家有规定会有一大笔补助。另一层面，小孩读书还可以享受雨露计划，……”

“那我愿意！愿意！”莫莲这个层面那个层面还没解释完全，我父亲听说当扶贫户竟有这么多好处，还有钱，立马点头如鸡叮米，脸面上的那点傲慢、自尊顷刻间土崩瓦解。如雨似风润物，好处是显而易见的，最直接的便是，父亲推倒旧泥巴房时，莫莲给他带来的两万五千块钱，真正帮了我们家的大忙了，加上他又借了一些，很快我们家便住进了一层水泥砖房，尽管小，但不用再担心漏雨的事了。

有了新房住，父亲的酒更喝得猛，原来一天一餐，现在变成一天两餐，甚至三餐。莫莲又不停地劝：“花大哥，不要再喝了，你不能停下来！你还没真正脱贫呢，前面的路还很远。你现在才刚刚起步，离小康还有一大截呢！”

我爸花大树回答：“妹子，我实在累得直不起腰了啊。”

莫莲忙，全村八个自然屯她都管。可她讲信用，几乎每天都到我们家来，有时早上，有时中午，但更多的是天黑以后，重点就是教花小蔓识字，当然也教她唱歌。她带来了笔、纸和本子，还带了好几套衣服和裙子。她教花小蔓如何清理房间，又手把手教她如何叠被子，如何穿衣服。她给花小蔓洗头，梳她那乌黑却乱如鸡窝的头发。花小蔓学得也挺认真，两只大眼睛盯着莫莲连眨都不眨，可教了一个星期，她连自己的名字都写不全。莫莲一离开，她房间里原来啥样还是啥样。

“妞儿，你那蔓字太难写，先学写你爸的吧。”莫莲不在的时候，空闲时间比左江水还多得多的母亲，开始也像模像样要教女儿认字写字。隔着窗户，她一遍又一遍大声地向窗外正忙碌得屁股冒烟的父亲喊：“花老鼠，你那个鼠字怎么那么难写呀，到底多少笔分几画呀？”母亲从不直接称父亲花大树，总叫他花老树。可她总是吐字不准，树鼠不分。

“好妹妹，这还不容易？画个坨坨，旁边点几根毛不就是个鼠字吗？”屋外，远远传来喊声，逗得大榕树下正在闲聊的人们哈哈大笑。

喊话的名叫黄大山，排行第五，人称“黄老五”，是个光棍汉。

我母亲娘家名叫林乃妤，不会念的人常喊她乃好。黄老五垂涎我母亲美貌，背地里不知跟踪了几回。有一次趁父亲不在，他撬开后窗木条偷偷窜进房里，吓得我母亲呼天喊地，又撕又咬。见不得逞，他打开前门跑了，恰好被刚从山里回来的父亲堵了个正着。

可他好了伤疤忘了痛，常当着众人面说些不淡不咸的话，讨嘴上欢实。庄稼人宽容，日出而作日落而息，生活中不添点油加点醋如何打发得干涩枯燥的日子？就算说些过分点的话都理解。嘴长人脸上，锁得住他说东道西？只要不发生实质性问题就行。再说，一个村子里抬头不见低头见，犯不着上纲上线太认真。谁叫你花老鼠讨了个那么生嫩的婆娘呢？

莫莲再来的时候，住屯里很长一段时间。

她白天跟屯干到山上转，晚上召集大伙开会。她发动大家献计献策，看坛基能做些什么既好又符合实际的事业。这时候，众人就很活跃，有说要致富先修路，先把路开通了铺上水泥再说；有说坛基风景好，要求莫书记从财政拿钱来办旅游；也有说这里山多可开发种养……七嘴八舌的议论纷纷，像煮开的一大锅粥。

“停，停！大家别净扯那些没用的。”黄老五喊，“莫书记，我说当前最有用又最实际的事业，就是如何解决坛基屯最大的问题。”（3）