Nungz Cauhmouz Rindaengj,
Guh saeh haengj roengzrengz,
Gwzming ceiqheiq geng,
Hojsik deng dai caeux.
Mbaw loenq laj cumhcaz,
Ganq ndaej va hoengzouj,
Ngoenzneix raeuz baenz fouq,
Gaej lumz boux yinghyungz.
Ndaejnyi naeuz aen sigij gonq 40 nienzdaih Mbanjrindaengj baih dieg Nazheuj dou miz boux okbae guh gwzming deng daimingh ndeu, coh de heuhguh Nungz Cauhmouz. Mboengqneix hagdangz cingq guh aen hozdung “Saeknding Gyauyuz Haeuj Hagdangz”, gou caeuq geij boux lauxsae gap baenz aen “Cuj Caijfungh Gojsaeh Saeknding Cienzgeiz”, hawj boux lauxsae ranz gyawj Mbanjrindaengj ndeu daiqroen bae cunz boux daeglan Nungz Cauhmouz Nungz Suyinz, dingq de gangjgangj gij goj daxau de.
Dou naengh ci daj Hawavuengz ndij diuz roen suijniz bingzyubyub haeuj mbanj bae, itloh gij cimozdoz、cidienh caeuq cidaepniengq haeujhaeuj okok, song henz roen miz doenghnaz, miz bo ndoi. Ndaw doenghnaz gohaeux baenz benq maj ndaej bingzbupbup heuswdswd. Gwnz bo ndoi dauqcawq cungj dwg reih oij caeuq suenmak laehcei, gizgyae dwg gij ndoengfaex anhsu sohsupsup. Bangx ndoi giz bakmbanj miz haj roek gep rin hung daengjcup, sangsang daemqdaemq. Rangh dieg neix baenz bak goengleix cungj dwg diegndoi, mbouj dwg diegbya, vunz gizneix cungj mbouj heuh goengq bya guh “bya”, cix heuhguh “ndoirin”. Aenvih gizneix gig noix raen rin ndoi, ndigah geij gep rin daengjcup naj mbanj neix couh yienh ndaej daegbied angjda, daegbied hawj vunz ndaejgeiq. Boux lauxsae gyawj Mbanjrindaengj lwnh dou naeuz, aen mbanj neix heuhguh “Rindaengj” couhdwg vih geij gep rin neix bw.
Gou roxnyinh miz di ngeizvaeg, cam naeuz:“Doenghbaez ndaw mbanj okrog roen mbouj roen, ci mbouj ci, caep ranz gig hoj ra rin bwh liuh, vihmaz gyoengq vunzmbanj mbouj bae cag geij ndaek rin neix aeu ma guh ranz ne?”
Boux lauxsae neix gejnaeuz:“Vunzmbanj mbouj hawj cag, ciuhgonq miz goeng sienseng ndeu naeuz gvaq, aen Mbanjrindaengj couh baengh geij gep rin neix guh ndaej hwng. Daj caux mbanj doxdaeuj aen mbanj neix ciuhciuh daihdaih cungj miz vunz doeg ndaej saw、guh ndaej gwn, cienz naeuz couhdwg gyo geij gep rin daengjcup neix! Geij bi gonq cwngfuj laeb aen hanghmoeg ‘cinjdeng banggungz’ hai roen haeuj mbanj, boux lauxbanj swngzbau gunghcwngz haenx yaek caq geij gep rin neix aeu daeuj guh liuh, hoeng vunzmbanj lau caijsoq deng buqvaih, mbouj haengj caq.”
Haeuj mbanj le, dou daeuj daengz ranz Nungz Suyinz, ranz de dwg aen ranzlaeuz moq 3 caengz ndeu, cang ndaej lengjluplup、ronghsagsag, rog bakdou lij dingz miz aen cidaepniengq saekndaem ndongqliklik ndeu. Boux daxau aiq ndaej 60 bi ndeu okdaeuj coux dou haeuj ranz bae naengh. Boux lauxsae daiqroen haenx coh daxau gangj dou ngoenzneix yaek daeuj guh maz le, youh coh dou gaisau daxau neix couhdwg Nungz Suyinz, daeglan Nungz Cauhmouz.
Nungz Suyinz naeuz, Nungz Cauhmouz dwg daxau caen de, hix couhdwg daegnuengx caen boh de. Gvaq yaep he le, de haeuj ndaw rug bae aeu aen habdangjanq ndeu okdaeuj hawj dou yawj. Dou hai daeuj yawj, baihndaw miz mbaw lezsw cwngsuh ndeu, mbaw siengq gaeuq ndaem hau ndeu. Nungz Suyinz lwnh dou, mbaw siengq neix couhdwg mbaw siengq au de Nungz Cauhmouz. Mbawsiengq yienznaeuz gaeuqgeq, vunz ndaw siengq cix yienh ndaej cingsaenz gvaekgvaek, daiq miz gij heiqcaet doengh boux hauxseng cinbu aen sigij gonq sam seiqcib nienzdaih. Dou sawqmwh gag rox doiq Nungz Cauhmouz demlai geij faen gingqeiq.
Riengz roengzdaeuj, Nungz Suyinz veihveih lwnh gij gojsaeh Nungz Cauhmouz hawj dou nyi——
Bi 1937 Yizbwnj cienzmienh hoenx haeuj Cungguek, Nungz Cauhmouz cingq youq Gvangjsih Dayoz doegsaw. Mwhhaenx gozminzdangj Ciengj Gaisiz daez ok aen cwngcwz “Cing baihndaw gaxgonq, conx baihrog cimhlaeng”. De caiq hix mbouj miz simgei doegsaw lo, ngoenzngoenz caenh ngeix yaek bae dawz cungq dingjhoenx bing Yizbwnj, yaek bae gouq guekgya gouq lwgminz. Yienghneix de deuz ok hagdangz, bae camgya aen bingdoih Gvangjsih Yozswnghginh. Bi daihngeih nienzco, de riengz doih bae daengz Gyanghsuh Cizcouh cigciep dingjhoenx bing Yizbwnj. Nungz Cauhmouz caeuq gyoengq doengzdoih de caezcaez haeuj singz roengz mbanj, cunz vunzhong, cunz vunzguhnaz, ceiq rox boux beksingq ngeix maz naemj maz. De youq ndaw bingdoih maij hemqyekyek, ciengzseiz nem vunz yaenglwnh gij hingzsi caeuq cingzgvang moq dingjhoenx Yizbwnj. De lij haengj raiz byauhyij、ok ciengzbauq、yienjheiq daengj doengh gij fuengsik neix daeuj biengjloh fangzraq Yizbwnj haeuj Cungguek raeuz daeuj guh yak guh rwix, danqhaenh boux yinghyungz hen guek, coi vunzlai caez hwnjdaeuj dingjhoenx Yizbwnj.
Bide ndwen 5, Cungguek Gungcanjdangj youq ndaw bingdoih yozswnghginh laebbaenz dangjcihbu, Nungz Cauhmouz raen doenghboux Cunghgung dangjyenz gaenxmaenx guhhong, roengzrengz senhconz aen fuengcim cwngcwz daengx minzcuz doxgiet dingjhoenx Yizbwnj, gienq heuh vunzlai caezcaez haeujcoengh hoenxciengq, sim baez saenqdaenh, roxnyinh: Cungguek Gungcanjdangj, Gwzming lanh buek dai, Fatdoengh ndaej vunzlai, Gouq guek cai guek nanh.
Nungz Cauhmouz gig gingqfug gungcanjdangj, gagnyienh depgaenh gungcanjdangj, anqciuq gij byauhcunj boux gungcanjdangjyenz daeuj yiemzgek iugouz bonjfaenh. Bi 1939 ndwen 5, de gyahaeuj le Cungguek Gungcanjdangj. Ndwen 6, de diuh bae Anhveih Swngj Hauzyen guh gozminzdangj yen cwngfuj misuh. Youq duenh seizgan neix, Nungz Cauhmouz gaenxmaenx cujciz diyadangj hozdung, gaenjmaed lienzhaeh ginzcung, ingbaengh ginzcung, vih doidoengh Goz-Gung doxgiet doengzcaez dingjhoenx Yizbwnj okrengz. Bide yaek gatsat, vunz gungcanjdangj laebguh Hauzbwz Banhsaehcu, hawj Nungz Cauhmouz guh cujyin. Mbouj geij nanz youh gaij guh Hauzyen Gangyiz Minzcuj Cwngfuj, hawj de guh yencangj. De youq caephengz diuz lohsienq cienzmienh dingjhoenx、gak baih doxgeit dingjhoenx doengh fuengmienh neix guh ndaej gig ndei.
Bi 1941, bingdoih gozminzdangj caiq baez hoenxmoeb gungcanjdangj, Nungz Cauhmouz deng riengz Sinhswginh senjdeuz, de guh duicangj ganbu gunghcozdui, daiq doih roengz mbanj bae fatdoengh vunzlai bangcoengh Bazluginh、Sinhswginh. Gvaqlaeng de couh youq doengh rangh dieg Bihyen、Suihningz、Dungzsanh、Lingzbiz neix hoenxciengq baebae dauqdauq, cungj dwg youq geij giz neix guh yencangj roxnaeuz yen cwngfuj misuh.
Bi 1944 seizcin, de bae Vaizbwz Gihdangjyau camgya ganbu lunzyinbanh hagsib le, ndaej guh Lingzbwz Yen yencangj. Youq Lingzbwz Yen, najdoiq gij hingzseiq fukcab, Nungz Cauhmouz caenndang bae guh, daiq buek gunghcozdui ndeu, doenggvaq “gemj co gemj sik”, ingbaengh vunzlai, cujciz vunzlai haenq hoenx vunzdig, mboujduenh fazcanj aen gugmienh moq dingjhoenx Yizbwnj.
Couh youq seizneix, Cunghgung cauxlaeb Lingzbwz Cunghyoz, hawj Nungz Cauhmouz giem guh yaucangj. De ciengzseiz haeuj hagdangz bae, son hagseng hag ndei vwnzva le lij aeu lai bae camgya gwzming doucwngh. Doeklaeng daih buek hagseng baenz le ligliengh cujyau aen duivuj dingjhoenx Yizbwnj dangdieg.
Bi 1945 ndwen 8 ngoenz 15, dingjhoenx Yizbwnj ndaej hingz. Ndwen 9 ngoenz 5, Lingzbiz yienhsingz ndaej gaijfang, Nungz Cauhmouz guh Lingzbiz Yen yencangj.
Bi 1946 ndwen 6, Ciengj Gaisiz cienzmienh fatdoengh ndaw guek gag hoenxciengq. Suh-Vanj Benhgih dwg cawq youq ceiq baihnaj gozminzdangj, Lingzbiz Yen couhdwg youq henzgyawj Suh-Vanj Benhgih, baez fatseng hoenxciengq couh deng bing gozminzdangj hoenx gonq. Ndwen 11 ndawco, Nungz Cauhmouz daiq bingdoih doiq haeuj henzhamq Hungzcwzhuz bae, daengz byongh roen couh caeuq daihbouhdoih saet bae lienzhaeh, youh boihseiz bungz deng vunzdig daeuj humx, song fueng hoenx ndaej mokmok mekmek. Doeklaeng Nungz Cauhmouz deng vunzdig gaemhdawz, deng dawz bae seng haem vutmingh.
Dingq goj sat le, gou caeuq geij boux lauxsae cungj baknaek nbouj gangj vah lo, caen mbouj rox yaek gangj maz cij ndei ha! Ranz neix geijcib bi gonq ok ndaej boux yinghyungz miz goengrengz hawj Cungguek moq hawj daengx guek yinzminz ndeu. Cungguek raeuz miz ngoenzneix nyaenx maenh’ak, couhdwg baengh ciencien fanhfanh boux gwzmingcej lumj Nungz Cauhmouz yienghneix bae haenqrengz buek guh, aeu mingh bonjfaenh bae vuenh ndaej daeuj ha! Mwh dou yaek biek bae, boux lauxsae he coh Nungz Suyinz eufwen naeuz:
“Ranz mwngz miz bouxak,
Ndaej ronghsag gwnzbiengz,
Guek raeuz baenz fouqgiengz,
Ciengz ngeix baenzlawz daeuj
……”