Ranz gou youq Vanzyangh Mauznanzcuz Swciyen Sunloz Myauzcuz Yangh Daibingz Cunh Mbanjsamcaz.

Ranz gou ciuhciuh daihdaih cungj youq Mbanjsamcaz gwn’youq. 60 nienzdaih gou youq gizneix seng, 70 nienzdaih gou youq gizneix maj- hung. Gij goengqbya laeng mbanj, raemxsaw ndaw rij, go’haz gwnz Boluenz, gofaex Goujlah haenx, cungj ndaej guhcingq seizde gou gaujluenh manz- gyaengj; raemj fwnz、gaeb bya、langh vaiz, mbon rongzroeg、caeg lwgmak buenx gou majhung. Gou dwg caen mingzdaeuz bouxcawj gizneix. 80 nienz- daih gauj hwnj daihhag, gou cij lizhai gizneix. Gou deng doiq bae nazcwzyin, hohranz nungzyez ndaej cienj guh hohranz feihnungzyez, ndaej gwn haeux- vuengz lo. Daj seizneix hwnj, gou lizlai ranzmbanj, baenz boux vunzhek gvaq loh ranzmbanj ndeu.

Go’nywj lienh namh, vunz liz ranz siengj ranzmbanj. Ngamq camgya gunghcoz, aen hagdangz gou sonsaw haenx liz ranz gou mbouj gyae. Cuengq hanzgyaj cuengq sujgyaj ma ranz, siengj youq geijlai nanz couh youq geijlai nanz. Ma ranz youq, ndaej mbaet ngaenzhaeux, youh ndaej seizbienh youz raemx cunz bya, cwxcaih dangqmaz. Yienghneix, moix baez cuengqgyaj, gou cungj bae ma ranz. Seiz haenx, ranzmbanj mbouj doeng goengloh, sam cib leix roenbya aeu byaij seiq haj diemjcung cij daengz ranz, hoeng gou goj mbouj lau dwgrengz saek di. Doeklaeng, diuhliz hagdangz le, gunghcoz danhvei liz ranz yied bae yied gyae. Mbouj miz hanzgyaj sujgyaj le, gou ngoenzciet roxnaeuz ngoenz- cuengqgyaj cij ma ranz, baenz boux vunzhek gipgip muengzmuengz gvaqloh ranzmbanj ndeu. Couhcinj dwg yienghneix, gou lij mbouj lumz ma ranzmbanj.

Liz ranz gyae lo, mbouj ndaej ciengzseiz ma ranz. Hoeng, ndwencieng cix itdingh aeu ma ranz. Bineix hix mbouj ndaej laehvaih.

Ma ranz gvaqcieng, cij lumj gvaqcieng. Youq ranzmbanj gvaqcieng, vunz ma lai, ranzranz suek faengx, gaj bit gaj gaeq, miz mbangj ranz gaj mou dem, cieng hoengh raixcaix. Seiz lwgnyez, gaiqgwn gaiqdaenj noix, maqmuengh gvaqcieng, dwg maq- muengh ndaej daenj buhmoq vaqmoq, ndaej gwn noh gwnndei, ndaej cuengq bauqbej. Seizneix, miz daenj miz gwn lai dangqmaz, mbouj yungh you mbouj gwn mbouj daenj, gvaqcieng cij maqmuengh miz gij “feihcieng” haenx. Gyoengqboux youq baihrog ma ranz gvaqcieng, aeu ganj youq haemh- ndaep gaxgonq ma daengz ranz. Ranzmbanj gwn caeuzndaep mbouj lumj ndawsingz mbwn lij rongh couh gwn haeux, aeu caj daengz “ hwnz” (mbwn laep) cij hainduj gwn.

Caeuzndaep itdingh youq ranz bonjfaenh gwn. Haemhndaep, ranzranz hohhoh, cungj aeu coemh bat feiz ndeu, feiz ndaw batfeiz dawzfwdfwd, baenzhwnz mbouj ndaep. Yaek gwn caeuzndaep gaxgonq, aeu dawz diuzfwnz hoenzndundu deuzbae, dem danq coq haeuj ndaw batfeiz, danq coemh ndaej hoengzfwdfwd le cij gaq aengiengz daengz gyang batfeiz bae, caiq aeu aen rek hung cuengq gwnz aengiengz. Henz batfeiz humx aen daizhomh, gwnz daizhomh baij rim gak cungj gak yiengh gijgwn ndeigwn.

Caeuzndaep aeu gwn haeuxcid, gwn byaek hix miz gyangjgiu, aeu gwn daeuhfouhluenz、nohgaeq、nohbya、nohgouyuz、nohnaengj. Daengx ranzvunz comz naengh youq henz batfeiz, angqfwngfwng, miz gangj miz riu, gyoengq mehmbwk、lwgnyez caeuq boux mbouj haengj gwn laeuj haenx, couh langh bak cuengq dungx gwn haeux gwn noh, gwn ndei gwn imq bae, bouxsai aeu buenx cojcoeng gwn laeuj, gouz saenz gouz cojcoeng baujyouh bi’naj rumz swnh fwn cuk, vunz gyaeu baenzsou, doihduz rox majhung. Daihgya doq dox bungq cenj roxnaeuz vuenh cenj ndoet laeuj, doq dox hoh leihndei habhoz, bungq cenj baebae dauqdauq, mbouj roxnyinh seizlawz gaenq naj nding rwz ndat. Gwn caeuzndaep, mbouj ndaej gwn laeuj feiz, gwn habliengh couh ndaej. Sousib gwnzdaiz hix miz gyangjgiu: Laeuj ndaw huz mbouj ndaej ndingq liux, byaek ndaw dep mbouj ndaej gwn caez, byaeklw mbouj ndaej dauj bae. Aeu yienghneix guh ciudaeuz ndei bi’naj haeuxgwn baenzsou, gwndaenj fouqmiz.

Gwn caeuz liux le, dawz aen rekbyaek caeuq aengiengz bae, louz batfeiz ndwi, gyoengqvunz hainduj hen haemh. Bouxsai coz daiq lwgnyez coemh “feizbyaibi”: Dawz rag gobaetdiet、faex- ginhganghmuz、faexdiet、faexgolaeq daengj doengh go faex naih coemh neix coq haeuj ndaw batfeiz bae, hawj feiz yied coemh yied haenq, baenzhaemh mbouj ndaep. Aeu yienghneix guh ciudaeuz ndei daihlaeng daihlan, baenaj daihdaih hwngvuengh fatdad, vuenyungz mizfuk. Singcung bi’moq caengz roqyiengj, bouxlawz cungj mbouj ndaej ninz. Daengx ranz bouxlaux lwgnyez humx “feizbyaibi”, yawj densi lenzvuen vanjvei ndwencieng, buenzdiemj daengx bi soucingz, gangj giva bimoq, dox hohfuk. Singcung bimoq baez yiengj, gyoenqgvunz sikhaek nyaengq hwnjdaeuj: Mizmbangj youq seiqhenz aenranz vanq daeuhfeiz fuengz duzmoed, mizmbangj nem ceijnding coq gwnz bakdou hung caeuq gwnz rienghvaiz aeu gitleih, mizmbangj roq diuzsaeu ranz bauj an'onj, mizmbangj baek diuzbangj angqcoux cojcoeng, mizmbanj ciengj raemxmoq、nem doiq coux bimoq; lwghag couh doeg saw boih saw.

Ciengj raemxmoq caeuq gyanghaet doeg saw, cungj dwg fungsug ranzmbanj. Seizgonq mbouj miz raemx swlaizsuij, baez daengz bimoq, bawxmoq roxnaeuz dahsau gak ranz gak hoh, sikhaek rap doengj bae ndaw dah ndaw moq, ciengj aeu rap raemxmoq daih’it bimoq ndeu, bae rap raemx yied caeux yied ndei. Dieg ciengj raemxmoq haenx, cuengq miz ndaek rin iq yienghceij lumj haexmou haexmax caeuq haexvaiz, boux bae ciengj aeu raemxmoq caeux haenx, gip geij ndaek rin yienghceij lumj doihduz haenx ma ranz, cuengq youq ndaw rienghmou rienghvaiz, maqmuengh doihduz hwngvuengh. Rap raemxmoq ma le, aeu raemxmoq cawj diengznding、hingndip cawj ceiz- raemxrouh，daengx ranz vunz aeu gwn ceiz- raemxrouh, gwn raemx dangzhing, maqmuengh bimoq ndwenngoenz vuenyungz van lumj diengz.

Seizneix, ranzranz cungj ciep doeng swlaizsuij, mbouj yungh youq gyanghaet bimoq lumh laep bae rap raemxmoq lo, hoeng, gij fungsug bimoq haetromh hai suijlungzdouz ciengj aeu doengj raemxmoq daih’it haenx lij baujciz roengzdaeuj.

(1)

家在环江县驯乐苗族乡太平村，一个叫三茶的村庄。

三茶是世居地，祖祖辈辈在这儿土里刨食。我六十年代生在这里，七十年代长在这里。村后的山，溪中的水，圆坡的草，久拉（地名，壮语音译）的树，一同见证了我的捣蛋 与顽皮；砍柴、摸鱼、放牛，掏鸟窝、偷李子构成了我成长奏鸣曲。我是这里名副其实的主人。八十年代考学，我走出这里。退掉责任田，农转非，吃皇粮。从此，开启了背井离乡的模式，我成了这里的过客。

小草恋土，野人怀乡。刚刚工作，教书的学校离家不远。寒暑假回家，想住多久住多久。既省伙食费，又可纵情山水， 岂不美哉！回家是度假的首选。那时家里不通公路，三十里山路需要步行四、五个钟头，但一点不影响回家的干劲。调离学校后，工作单位渐行渐远。没有了寒暑假，节假日回家，成了匆匆过客。即便如此，我依然不忘回家。

离家远了，不能常常回家, 但是过年是必须要回的！今年也不例外。

回家过年，找的是年味。在老家过年，年味浓，有味道。 小时候缺衣少食，盼过年，盼的是穿新衣放鞭炮、吃香的喝辣的。现在衣食无忧，不再为口中食身上衣忧虑，过年图的是年味。老家的游子回家过年，要赶在除夕之前到家。老家的年夜饭不像城里人天还亮就开吃,要到“夜”（天黑）才开始。

年夜饭是必须在家里吃的。火塘是年夜饭的核心区。年三十晚上，家家火塘都要燃起大火，终夜不熄。年夜饭开始前，撤走冒烟的柴火，往火塘里添加木炭。炭火烧得通红，一个铸铁三脚架傲立炭火中，上面一口大铁菜锅。火塘边一组围桌，上摆琳琅满目的菜肴。年夜饭的主食为糯米饭，菜肴有考究，豆腐圆、白斩鸡、鱼、扣肉、粉蒸肉是标配，其它根据需要随意添加。一家人围坐火塘边团团圆圆，谈笑风生。妇女孩童，不饮酒者尽情大快朵颐，吃饱吃好。青壮男丁则要陪老祖宗喝酒，以祈求神灵和老祖宗保佑，来年风调雨顺，人寿年丰，六畜兴旺。大家边推杯换盏，边互道吉祥。觥筹交错间，不知不觉已酒酣耳热。吃年夜饭是不能醉酒的，适可而止。收桌也有讲究：壶内的酒不能倒干，盘中的菜不能吃光，剩菜不能倒掉。以预示来年粮足菜丰，生活富裕。

饭罢，撤走菜锅围桌铸铁三脚架，开启守夜模式。青壮年男子携小孩烧“年根火”：把早就准备好的粗大耐烧的关门老根、金刚木、铁树、栗木放进火塘中，让火越烧越旺、通宵不熄。以此预示瓜瓞绵延、烟火不断，来年兴旺发达、幸福吉祥。跨年钟声没有敲响，谁都不会早睡。全家老少围着“年根火”，守着春节联欢晚会，盘点全年收成，畅谈新年规划，互道美好祝福。跨年钟声敲响，大伙立即忙碌起来。大人们有的在房屋四周撒草木灰防蚁虫，有的在大门、牛栏贴红纸讨吉利，有的敲打屋柱用具保安宁，有的插门标迎祖 先，有的抢新水、贴春联；学童则要晨读。

抢新水和晨读是老家传袭久远的风俗。过去没有自来水，新年一到，各家各户的新媳妇或大姑娘，立马挑起水桶，到河边或泉边，抢挑新年的头一担新水，越早越好。抢取新水的地方，会有一些与猪马牛类似的小石头散落期间（村中长者事先有安排），抢挑新水来得早的，可捡几块与牲畜相像的回家，把它们放在猪圈、牛栏中，祈求六畜兴旺。新水挑回，用新水加红糖、生姜煮汤圆，全家人都要喝姜糖水吃汤圆，祈愿来年生活团团圆圆、甜甜美美。

现在家家户户都接通自来水，新年不用摸黑挑担抢新水，但打开水龙头抢新年第一钵水的习俗仍然保持。

(1)