Doenghgij ragnywj neix mbouj gveng daengz gwnz roensuijniz bae hawj loekci nienj, de couh mbouj roz dai. Daxmeh aeu fwngz vat baenz ndaek baenz ndaek namh, gip ok baenz diuz baenz diuz ragnywj. Danghnaeuz doenghgij ragnywj neix mbouj gip okdaeuj, gvaq mbouj geijlai nanz, de youh daj ndaw namh conh ngaz okdaeuj. Mbak namh numqnwt, ciemhciemh dwk aenndang gou hainduj hanh conh, miz di siengj guh rengz cix mbouj gaeuq. Daxmeh naeuz, danghnaeuz baeg lai couh yietnaiq yaep ndeu. Gou mbouj leixlangh de. Gou gaenq heuh de yungh di cienz cawx aen gihgi dajndaem ndeu, de baenzlawz cungj mbouj nyienh, naeuz cawx daeuj mbouj rox yungh, ce’ndwi nanz le couh bienqbaenz dong dietfeiq ndeu. Gou naeuz baenzneix couh mbouj yungh guh hong reihnaz dem lo. De youh mbouj dingq, mbouj miz vaiz caeuq aen gihgi dajnaem, de ciuqyiengh yungh vunz daeuj cae reih. Danghnaeuz de mbouj guh hong reihnaz, gou hix mbouj yungh youq ngoenz mbwnnit neix daeuj mbak namh. Baeg le, gou couh bae gyaeuj reih naengh yaep ndeu, dawz gooij ndeu daeuj haeb gwn. Daxmeh ciuqyiengh byongh naenghyung, youq gizhaenx gip ragnywj, ragnywj daiq lai lo. Dajsou gvaqlaeng reih cuengqhoengq, aenvih go’nywj mwncup, bouxwnq cug duzvaiz youq ndaw reih gwn nywj, namh deng duzvaiz caij net lo. Mbak namh seiz daegbied dwgrengz.

Gou cingq haeb oij seiz, dingqnyi gizgyae miz vunz coh baihneix cam daxmeh gou. Boux mehlaux ndeu daiq boux lwgnyez ndeu, gyoengqde ndwn youq gwnz roensuijniz, mehlaux coh dou cam: “Dahcej, miz cag lwi?” Daxmeh gou dingq mbouj ndaej nyi, gou doiq daxmeh naeuz, baihhaenx miz vunz heuh mwngz. Daxmeh daihsing cam de miz gijmaz saeh, de daiq lwgnyez byaij gvaqdaeuj, gwnz ndang de aemq aen daehbaengz ndeu, dahnyez lohdin, gouhhaiz youq ndaw fwngz bouxlaux riuj dwk. “Dahcej, miz cag lwi?” Daxmeh cam de aeu cag daeuj guh gijmaz, de naeuz gaethaiz dahlan de dengdoek lo, mbouj ndei byaij roen, siengj aeu cag cug hwnjdaeuj. Daxmeh naeuz, mbouj miz cag, miz saibaengz. Daxmeh gou ok dou ciengzseiz cuengq saibaengz youq ndaw daeh, fuengbienh de cug saek di fwnz daiq ma ranz. Boux mehlaux haenx naeuz, baenzneix caemh ndaej. Daxmeh mbon saibaengz okdaeuj, beng diuz ndeu hawj mehlaux. Mehlaux aeu saibaengz cug haiz, yienzhaeuh lamh ndei. Daxmeh gou cam de yaek bae gizlawz a? De naeuz bae yienhsingz. Baenzneix youh mbouj naengh cisammax? Boux mehmbwk haenx naeuz, ndaw bya mbouj miz cisammax. Yawj ndaej okdaeuj, gyoengqde dwg vunz ndaw rungh. Daxmeh naeuz, byaij roen bae hawsingz mizdi gyae bw. Mehlaux naeuz, caiq gyae hix aeu byaij bae. Mehlaux caeuq dou doxbiek, daiq dahnyez ganj roen lo. Dahnyez haenx mizdi najseng, yienghceij iqet, fajnaj hoengzmaeq. Aen mbanj dou dwg mbanj iq, youq ndaw gemhbya. Byaij doh’ok dwg hawsingz, byaij dohhaeuj dwg ndawrungh, baihndaw haenx dwg Roek Fanh Bya Hung, haeujok cungj aeu fan bya bin ndoi, roen bya cix mbouj ndei byaij. Gyoengqde itdingh dwg haetromh couh byaij okdaeuj. Byaij daengz gizneix, caghaiz goenq lo, cij gouz dou bangcoh.

Banringz gou caeuq daxmeh mbouj ok bya, aenvih ndaw bya liz baihrog gyae, baema le, youh guh mbouj ndaej geijlai hong. Daxmeh daiq daeuj daeh lwgmaenz ndeu. Doenghgij lwgmaenz haenx dwg maenz henj, daj sou dauq le, itcig dak hawq ce daengz seizneix. Gou mbak namh seiz, daxmeh aeu liemz soucomz dong nywjsauj ndeu, yienzhaeuh raix lwgmaenz youq laj nywjsauj, de aeu aendiemjfeiz diemj dawz nywjsauj. Feiz dawzyubyub, bili bala yiengj dwk. Daxmeh gip ragnywj, mbouj seiz yawj feiz, raen feiz menh lo, de couh bae gya di nywjsauj haeujbae. Banringz seiz, dou daj ndaw daeuh genj aeu lwgmaenz, bongx daeuh bae, bok bae byuk lwgmaenz deng coemh byaeu, swnh ndat gwn lwgmaenz, neix couhdwg ngaizringz dou. Bonjlaiz, dou ndaej bae ranz gaeuq caux feiz cawj ngaiz, dou mbouj bae. Aenvih bae dauq cungj sai seizgan, lij mboujyawx youq gizneix gaijgez. Gwn lwgmaenz liux, youh laebdaeb guh hong, aenndang youh bienq rengzrwd lo. Banhaemh haj diemj cung seiz, dou cij daj ndaw reih byaij okdaeuj, seizhaenx ndaw luegbya caemrwgrwg, mbouj miz saek boux vunz. Dou mbouj byaij ok bya, dou youq aen ranz gaeuq ndaw bya ninz. Gij vanj dawh aencauq aenbat ndaw ranz gaeuq lij youq, ndaej caux feiz、goenj raemx、cawj ngaiz. Ranz gaeuq youq ndaw benq ndoengfaex ndeu, depgyawj rog mbanj. Haenx dwg benq faexnganx ndeu. Cib geij go faexnganx gag hwnj maj baenz faex hung sangvid, moix go ganjfaex cungj hungloet, yaekaeu song boux vunz cijndaej hop- ngomx hwnjdaeuj. Aenvih gofaex sang lai, mak- nganx ndaej gwn seiz, hix mbouj miz vunz bin hwnj faex bae, byawz langh ngah ceiqlai aeu rin roxnaeuz diuzfaex dwk loenq roengzdaeuj.

(2)

这些草根不抛到水泥路上让车轮辗压，它们就不会枯死。母亲用手刨开一块块泥土，把一条条草根捡出来。这些草根不捡出来的话，过不久，它们又从土里冒出草芽来。铲土进行得很缓慢，渐渐地我身上开始冒汗，有点力不从心。母亲说，要是累了就歇会儿。我没搭理她。我曾叫她花点钱买一辆铁牛，她就是不肯，说买来不会用，放久了就成一堆废铁。我说，那就不用干农活了。她又不听，没有牛和铁牛，她照样用人工翻地。她要是不做农活，我也不会在这种冷天来铲土。累了，我就去地头坐会儿，拿根甘蔗来啃。母亲依旧半蹲着，在那里捡草根，草根太多了。收割后土地荒着，因为草儿茂盛，别人把牛拴在地里吃草，泥土都被牛踩硬了。铲土时特别费力。

我正啃甘蔗的时候，听到远处有人往这边问我的母亲。一个老女人带着一个孩子，他们站在水泥路上。那老人朝着我们问，“阿姐，有绳子吗？”我母亲没听见，我和母亲说，那边有人喊你。母亲大声问她有什么事，她带着小孩走了过来，她身上背着一个布袋，那个小女孩光着脚，鞋子在老人手里拎着。“阿姐，你有绳子吗？”母亲问她要做什么用，她说她孙女的鞋扣掉了，不好走路，想用绳子拴拴。母亲说，绳子没有，有布条。我母亲出门经常把布条放口袋里，方便她捆点柴火带回家。那个老女人说，那也行的。母亲把布条掏出来，抽出一条给那个老女人。老女人用布条绑住了鞋带，然后拴好。我母亲问她这是要去哪里啊？她说去一趟县城。那又不叫个三马车？那女人说，山里没有三马车。看得出来，他们是山弄里的人。母亲说，走路去县城有点远哦。老女人说，再远也要走着去。老女人别了我们，带着小女孩赶路去了。那个女孩有点面生，娇小模样，小脸蛋红扑扑的。我们村是个小村落，在一个山坳里。往外面走是县城，往里面走是山弄，那里面是六万大山，进出都要翻山越岭，山路并不好走。他们一定是一大早就走出来了。走到这里，鞋带断了，才向我们寻求帮助。

中午我和母亲没有出山，因为山里离外面远，回去了，又干不了多少活儿。母亲带来了一袋红薯。那些红薯是黄心的，自从收获后，一直晾干保存到现在。在我翻土的时候，母亲用镰刀收集来一堆干草，然后把红薯倒在干草下面，她用打火机点燃干草。火燃得很旺，噼里啪啦地响。母亲捡着草根，时不时照看火苗，看见火苗弱了，她就添点干草进去。中午的时候，我们从火灰里挑出红薯，拍掉尘灰，剥开烤焦的红薯皮，趁热把红薯吃了，这就是我们的午饭。本来，我们可以到老房子去生火做饭的，我们没去。因为来回都要花时间，还不如就地解决。吃完了红薯，又继续干活，身上的力量又像充满了一样。傍晚五点钟的时候，我们才从地里走出来，当时山谷里静悄悄的，一个人影也没有。我们没有出山，我们在山里的老房子过夜。老房子里的锅碗瓢盆还在，可以生火、烧水、做饭。老房子在一片树林里，靠近村外边。那是一片龙眼树林。十几棵野生的龙眼树长成了参天大树，每棵树的树干都很大，需要两个人才能合抱得过来。因为树太高，龙眼果成熟时，也没人上树，嘴馋的人最多用石块或者木块把它们打落下来。

(2)