我最烦我母亲了，周六也不让人休息，她本来叫我留在家里，傍晚的时候准备晚饭。我没答应，因为我对乌黑的锅头没有好感，我宁愿去劳动，也不愿留在家里。我们提着袋子和锄头，走路进山。我父亲因为脑中风，过世了。哥哥、嫂嫂、姐姐、弟弟在广东打工。我还在贵州读大学。我坐了一天一夜的火车，中午时候回到家里，因为学校放假了。母亲以前在家里饲养一头水牛，兼做一些农活度日。后来，盗贼猖狂，夜里经常来村里偷鸡偷牛。我家临近马路边，一天夜里，圈养的公鹅叫得厉害，我母亲从睡梦中惊醒，听到有人跑动的声音，她走下床，带上手电筒，出到门外查看牛圈，手电筒的光线照到水牛圆碌碌的眼睛，我母亲才松了口气。村口那边有许多手电筒的光线在夜空中晃动，我母亲去看时，才知道村里人抓到了一个小偷。隔三差五，每当公鹅鸣叫的时候，我母亲总要起身查看牛圈。那些脚步声总在后半夜响起，为此，我母亲为牛的事吃不下饭，因为家里只有她一个人。有时候她出去砍柴，把牛圈在牛圈里，她放不下心，怕别人把牛偷了去。最后，我母亲怕防不过小偷，就含着眼泪把水牛卖了。没有了牛，务农就有诸多不便，比如不能耕田犁地。牛没了，这些都要人工去耙、去挖。我们都劝母亲不要劳动了，她不听，说不劳动喝西北风去。她说，做得多少赚多少。这也是我母亲没把土地租给外地老板种甘蔗的原因。沿路的甘蔗已经收割了，只留下一层枯黄的蔗叶铺在地里，远处山脚下，还留有一片甘蔗林，我母亲说那是蔗种，开春的时候，拿来种植的。

进山的路是一条水泥路，它已经不是以前的泥路。路两边是山地，高低起伏，有的地方突出来，那是坟头，坟头上长满杂草。两边再延展开去，便是连绵的青山，山地在群山的夹缝里，有些年份，台风也会光顾到山里，它们摧枯拉朽地席卷山里的农作物和树木。

沿着竹林进去，看见的山塘已经没了水，青草茂盛，整个山塘就像一个青色的圆帽，又像一个青色的篮子。进到山里，才遇见四五个被人雇佣的农民，他们正在排成一字型，往地里烧蔗叶，还互相喊着号子，山里响起回声，一团团的白烟顺着风势向上奔腾，风往里面吹，白烟就往里面跑。有些地里种植有果树，他们就提前跑到前面去划开隔离带，他们互相吆喝着。山里已经没有多少人，有的老人、小孩跟着去了广东，山里就显得更冷清了。鸡不鸣，狗不叫，让人以为是个荒村。看着满山谷的白烟和火苗，我和母亲说，我们先回去吧，让他们先烧蔗叶，我们改天再来。因为四周都是浓烟，我怕我们会窒息。母亲说怕什么，烟是往上走的。我们走到我家的地里，地里长满了青草，别人的地都种了甘蔗，把我们的地围在中央，如同一个孤岛。母亲抓紧把遗落在我们地里的蔗叶扫出去，大火大烟，正向我们左边奔来。形势并不可怕，正如母亲说的，烟火往上冒，我们在地中央，烟火围住了我们，可是它们还不能使我们窒息。渐渐地，火势从我们身边过去了，一些火灰飘落到我们的头上、身上。

母亲用镰刀割那些长高的杂草，青青的草叶铺了厚厚一层。我用铁铲铲土，土里满是草根。母亲过来捡草根，然后把草根装进编织袋。

(1)

Gou ceiq mbwq daxmeh gou lo, singhgizroek hix mbouj hawj vunz yietnaiq, de bonjlaiz heuh gou youq ranz youq, banhaemh seiz bwh ndei caeuz. Gou mbouj han’wngq, aenvih gou doiq aencauq ndaemndat mbouj mizyinx, gou nyienh bae guh hong, hix mbouj nyienhh youq ranz. Dou riuj aendaeh caeuq faggvak, byaij haeuj ndaw bya bae. Daxboh gou aenvih aen’uk dengmauhfung, gvaqseiq lo. Daeggo、beixnangz、dahcej、daegnuengx youq Gvangjdungh dajgoeng. Gou lij youq Gveicouh doeg dayoz. Gou naengh hojceh hwnz lienz ngoenz ndeu, banringz seiz ma daengz ranz, aenvih yozyau cuengqgyaj lo. Daxmeh gaxgonq youq ranz ciengx duz vaiz ndeu, giem guh di hongreihnaz ciengx bak. Doeklaeng, caeggeq guengz lai, gyanghwnz ciengzseiz daeuj ndaw mbanj caeg gaeq caeg vaiz. Ranz gou depgyawj daihloh, hwnz ndeu, hanqboux ndaw riengh swenjsasa, daxmeh doeksaet ndiusingj, dingqnyi sing miz vunz buet, de roengz mbonq, daiq soujdendungz, ok daengz rog dou yawj rienghvaiz, daengrongh soujdendungz ciuq daengz aenda duzvaiz luenzlulu, daxmeh gou cij soeng gaemz heiq ndeu. Bak mbanj baihhaenx haujlai daengrongh soujdendungz youq gwnzmbwn vad bae vad dauq, daxmeh gou bae yawj seiz, cij rox vunz mbanj gaemhdawz ndaekcaeg ndeu. Seiz mbouj seiz, baezbaez dingqnyi hanqboux hemq, daxmeh gou cungj hwnqdaeuj cazyawj rienghvaiz. Sing yamqdin cungj dwg youq gyaenghwnz duenhlaeng yiengj, vihneix, daxmeh gou vihliux duz vaiz de gwn mbouj roengz, aenvih ndaw ranz cij miz de boux vunz dog. Mizseiz de okbae raemj fwnz, gyaeng duzvaiz youq ndaw riengh, de mbouj cuengqsim, lau vunz caeg vaiz bae. Doeklaeng, daxmeh gou lau fuengzre mbouj gvaq bouxcaeg, hamz raemxda gai duzvaiz lo. Mbouj miz vaiz, hongreihnaz gig mbouj fuengbienh, lumjbaenz rauq naz cae reih. Mbouj miz vaiz, doenghgij hong neix cungj aeu vunz bae rauq、bae vat. Dou cungj gienq daxmeh mbouj bae guh hong lo, de mbouj dingq, naeuz mbouj guh hong couh gwn rumz lo. De naeuz, guh ndaej geijlai canh geijlai. Neix hix dwg vihmaz daxmeh gou mbouj co reih hawj lauxbanj rogdieg ndaem oij. Gij oij henz roen gaenq souraemj lo, cij lw caengz mbawoij roz ndeu sanq youq ndaw reih, gizgyae laj dinbya, lij louz benq gooij ndeu, daxmeh gou naeuz haenx dwg oijceh, haicin seiz, dawz daeuj ndaem.

Diuzroen haeuj bya dwg roensuijniz, de gaenq mbouj dwg diuz roennamh gaxgonq. Song mbiengj roen dwg reihbya, hwnjhwnj roengzroengz, miz giz doed okdaeuj, haenx dwg aenmoh, gwnz moh hwnj doh go’nywj. Song mbiengj caiq ietraez bae, couh dwg bya goengq dem goengq, reihbya youq ndaw gehluengq bya, nienzdaih loq raez, rumzhwx hix goj bongj daengz ndaw bya, dwknduk coinaeuh gienj doengh gohaeux caeuq gofaex ndaw bya.

Riengzdwk ndoengcuk haeujbae, raen aen daemzbya gaenq hawqhanghang, go’nywj mwn- cup, baenz aen daemzbya couh lumj aen mauh luenz heu ndeu, youh lumj aenswx heu ndeu. Haeuj daengz ndaw bya, cij bungzraen seiq haj boux vunzguhnaz vunz goq daeuj guhhong, gyoengqde cingq baiz baenz coij ndeu, coh ndaw reih coemh mbawoij, lij dox hemq hauhlingh, ndaw bya singhap yiengj dwk, baenz ngeu baenz ngeu hoenz hau riengz rumz mbin dohhwnj, rumz ci haeuj baihndaw bae, hoenz hau couh coh baihndaw cung. Miz mbangj reih ndaem gomak, gyoengqde couh daezgonq buet daengz baihnaj bae veh saigekduenh, gyoengqde dox hemqheuh dwk. Ndaw bya gaenq mbouj miz geijlai vunz, miz mbangj bouxlaux、lwgnyez gaenriengz bae Gvangjdungh, ndaw bya yienj ndaej engq fwz lo. Gaeq mbouj haen, ma mbouj raeuq, hawj vunz laihnaeuz dwg aen mbanj fwz. Yawj ndaw luegbya dauqcawq dwg hoenz hau caeuq feizmbaw, gou doiq daxmeh naeuz, raeuz sien baema ba, hawj gyoengqde sien coemh mbawoij, raeuz ngoenz wnq menh daeuj. Aenvih seiqlengq hoenzgoetgoet, gou lau dou yaek mbaetheiq. Daxmeh naeuz lau gijmaz, hoenz dwg mbin dohhwnj. Dou byaij daengz gaiq reih ranz gou, ndaw reih hwnj doh go’nywj, reih bouxwnq cungj ndaem oij lo, humx reih dou youq cungqgyang, lumj aendaujdog nei. Daxmeh cagaenj baet deuz gij mbawoij loenq youq ndaw reih dou, feiz hung hoenz hung, cingq coh baihswix dou cung daeuj. Hingzseiq cix mbouj dwglau, cingq lumj daxmeh naeuz, hoenz dwg mbin dohhwnj, dou youq cungqgyang reih, hoenz humx dou hwnjdaeuj, hoeng lij mbouj ndaej hawj dou mbaetheiq. Ciemhciemh dwk, feiz daj henz ndang dou gvaqbae lo, saek di daeuh mbin daengz gwnz gyaeuj、gwnz ndang dou.

Daxmeh aeu liemz gvej go’nywj maj sang, go- nywj heuswd bu caengz nanwt ndeu. Gou yungh fagcanj canj namh, ndaw namh dauqcawq dwg ragnywj. Daxmeh gvaqdaeuj gip ragnywj, caiq cang ragnywj roengz ndaw daehsan bae.

(1)