Ranz miz vunz ngamq dai, youq bi daih’it aeu guh ciet ngeih nyied coit, bi daihngeih aeu guh co’ngeih, bi daihsam aeu guh cosam, guh liux cosam, couh ndaej baij lingzbaiz boux vunz dai haenx youq gwnz daizcaet ndaw ranz hawj lwglan hwnjyieng lo. Aen ciet caeq vunzcaen dai mbouj nanz haenx, gvaq ciet seiz mbouj miz vunz roxnyinh sim’angq, vunz ndaw ranz dingzlai dwg gvaq ndaej siengsim, dan miz aen ndeicawq ndeu, couhdwg ndaej gwn donq haeux ndeigwn ndeu. Ngeih nyied ngamj dwg miuz haeuxyangz ndaw reih ngamq maj baenz miuz, vunz ndaw mbanj cungj yungh doengjfaex rap raemxhaex ndaw diengzhaex bae rwed miuz haeuxyangz, banhaemh sou hong liux, moix ranz cungj miz boux vunz ndeu riuj diuz nohlab ndeu, byaij haeuj doenghgij ranz miz vunzcaen dai mbouj nanz haenx bae gvaq ciet. Haujlai deihfueng, ngeih nyied co’ngeih cungj dwg duzlungz ngiengx- gyaeuj, hoeng youq dou gizhaenx, fungsug Boux- cuengh cix caeuq gyoengqde mbouj ityiengh.

Miz di deihfueng Bouxcuengh lij gvaq sam nyied sam ciet byaijbo, mehmbwk bouxsai gyae- gyae gyawjgyawj cungj nenx youq gwnz bo, sing doiqfwen raq dem raq cienz daeuj, nauhyied dangqmaz, miz di bouxcoz couhdwg youq ciet byaijbo ra ndaej bouxyoux, doeklaeng lij baenz le gya.

Singfwen ciet byaijbo ngamq dingz, ciet cingmingz youh angjmyanmyan byaij daeuj lo. Ciet cingmingz caenhguenj hix dwg aenciet caeq cojcoeng, hoeng cix gvaq ndaej gig sim’angq. Youq mbanjranz gou, cawzliux gvaqcieng, ciet cingmingz couhdwg aen ciet ceiq hung ndeu lo. Dahlwg haq daengz diegrog haenx cungj aeu dauq ranzdaiq guh cingmingz, lij aeu rap roengq gaeq roxnaeuz roengq bit ndeu dem, doenghgij gaeq bit haenx mbouj dan hawj bohmeh swhgeij, lij hawj lungz au moix ranz duz ndeu, danghnaeuz lwg lungz au baenzgya le faen ranz, lij aeu hawj gyoengqde moix ranz duz ndeu.

Gijgwn ciet cingmingz gou ceiq gyaez gwn, wnggai dwg ceizngaih lo. Gvaq cingmingz seiz, cingq dwg seiz go’ngaih maj ndaej ceiq hoengh. Daxmeh gyaeuj suek baengzgeuj, aemq aen gyaw ndeu, daiq gou daengz laj goekbya henz siujyoz, gou gag boux vunz ndeu naengh youq gyang loh loengh daekdaeq daeuj caj daxmeh. Daxmeh aemq gyaw mbawngaih heuyauyau ndeu byaij roengz bya daeuj, ndaw fwngz lij gaem miz caz ngaih ndeu dem, de dawz caz ngaih vat daeuj haenx ndaem youq henz suenbyaek ranz gou, moix bi cohah, go’ngaih henz suenbyaek cungj maj ndaej gig hoengh, daj seizhaenx hwnj ranz gou guh ceizngaih seiz, caiq hix mbouj yungh hwnj bya bae gip mbawngaih lo.

Daxmeh dwg vunz gaenx guhhong, gou coengzlaiz mbouj raen de ninzngoenz gvaq. Moix ngoenz daj ranz rongh daengz daengngoenz doek bya, de itcig youq ndaw reihnaz muengz. Daxboh caengz dai seiz gaenq youq naj ranz ndaem miz haujlai gomak, go bug sang ndeu caeuq ranzvax gou sang ityiengh, seizcou venj rim makbug henjgim, dimz gungj le nye gobug, seiz hai va, vabug hauseksek, daengx go bug bwnnyumnyum, lumj goenggeq swngdan ndaw gojlwgnyez nei, duzrwi youq gwnz gobug mbin bae mbin dauq. Lij miz go hung go iq song go makgam, sam go makmoed, song go makmaenj hoengz, go makmaenj lab, lij miz go makndae ndeu dem. Doenghgij gomak neix youq mbouj doengz seizgeiz baenzaen, gyanh le aenhoz gou caeuq daeggo. Geiqndaej mbwn ngamq rongh, daxmeh couh rap song loz mak bae haw gai, banhaemh dauqranz lij hawj dou cawx daeuj geij gaiq ceizyouzcaq ceiq gyaez gwn caeuq bonj baj song bonj cozyez. Daxmeh lij rox oemq laeuj, laeujhaeux de oemq haenx cungj dwg yungh haeux ndaw ranz daeuj boiq oemq, yungh ndolaeuj daeuj fat ngaiz, heiq rang sanq doh ndaw ranz, gou ciengzseiz caeg gwn, laeujndwq yo youq ndaw biengx, youh rang youh daiq miz di heiq laeuj, hamz youq ndaw bak gou, de couhdwg doxgaiq ceiq ndeigwn. Daxmeh oemq laeujhaeux seiz, gig siuj oemq gvaq feiz roxnaeuz deng laeuj bienq soemj, de mbangjbaez oemq laeuj lij gya di mbaw go’gyaemq, couh baenz le laeujgo’gyaemq, dawz bae haw gai, gig vaiq couh gai liux lo. Ndaw ciet, ranz dou coengzlaiz mbouj yungh cawx laeuj, cungj dwg yungh laeujhaeux daxmeh oemq daeuj dakdaih vunzhek.

Ndaw cingmingz gip daeuj mbawngaih, daxmeh gaq ndei aen muh rinheu haenx, menhmenh cienq muh, sien muh haeuxcid gaenq ceh ndei, ienghaeux riengzlaeng muhrin cienq, doek youq ndaw cauzfaex, yienzhaeuh cij lae haeuj ndaw daehbaengz dam youq bak cauzfaex bae. Muh ndei ieng haeuxcid youh hainduj muh daeuhfouh.

Bwh ndei ieng haeuxcid, youh hainduj goenj raemx, coq mbaw ngaih haeuj ndaw raemxgoenj bae log, log liux lauz okdaeuj gyaux haeuj ndaw ieng haeuxcid bae, couh hainduj guh ceizngaih lumj gaemxgienz lwgnyez hung nei, baihndaw suek dangznding, baihrog yungh mbaw gyoij suek, cuengq haeuj ndaw rek bae naengj, naengj cug couh bienzbaenq le aen ceizngaih dou ceiq gyaez gwn lo.

Daeggo caeuq dahcej、cejfou gaj gaeq gaj bit, daxmeh guh ceizngaih liux youh hainduj guh daeuhfouhnyiengh. Rek daeuhfouhnyiengh gaenq cien cug ndeu gaq youq gwnz saeuq, ndaw ranz homnyiemnyiem, hom ndaej gou ndwnj myaiz gyoeggyoeg, boux vunz ndaej ceiq sien cimz daeuhfouhnyiengh haenx itdingh couhdwg gou lo.

Yienghyiengh bwh ndei lo, ranz gou、ranz lungz、ranz au、dahcej、cejfou、daeggo doengz aen fuengzcug、dahcej doengz aen fuengzcug、cejfou doengz aen fuengzcug、augux、gux、gobiuj、cejbiuj gyoengqde couh rap duzgaeq duzbit duzhanq gaenq cawj cug, hwnj gwnz bya bae sauq moh lo. Gyoengq cojcoeng moek youq mbouj doengz deihfueng, miz di moek youq gwnz bya baihneix, miz di moek youq ndaw lueg baihhaenx, miz gyae miz gyawj, sauq le geij ngoenz cij dawz sojmiz moh sauq sat.

(3)

去世未满一年的必须做二月初一，满一年了的做初二，满两年了的做初三，做完了初三的亲人，就可以烧立在八仙桌上的灵牌。这种祭奠刚去世的亲人的节日，显得比较沉重，没有多少喜气，唯一的好处就是能吃上一餐好的。那个时段刚好是地里的玉米苗刚刚成长的初期，村里的人都用木桶挑着厕所里的粪水去淋玉米苗，傍晚收工的时候，每家都有一人拿着一挂腊肉，走进那些刚有亲人去世的人家去做二月初。很多地方，二月二都是龙抬头，但在我们壮族人那里却是不一样的风俗。

有些壮族地区还有三月三走坡节，远远近近的男女挤在风流坡上，对歌声一阵阵传来，好不热闹，有的青年男女就是在走坡节上牵手成夫妻的。

走坡节的歌声刚刚落下，清明节又在晶亮的日子里走来了。清明节虽说也是祭奠的节日，但过得非常喜庆。在我的老家，除了春节，清明节是一个最大的节日。外嫁的女儿都必须回娘家做清明，而且还挑着一笼鸡或鸭，那些鸡鸭不光给自己父母家，还给伯伯叔叔家每家一只，如果他们家里的仔大了分家，还得给他们每家一只。

清明节里我最喜欢的美食，大概就是艾糍粑了。清明里，正是艾草生长旺盛的时期。母亲头上包着一块头帕，背着一个背篓，把我带到小学校侧边的山脚下，我独自坐在路中玩蟋蟀等待母亲。母亲背着一筐青青的艾叶走下山来，手里还抱着一丛艾草，她把掘来的艾草种植在我家的菜园边，每年初夏，菜园边的艾草旺盛地生长，从此要做艾糍粑，也不用到山上去摘艾叶了。

母亲是一个非常勤劳的人，我从没见她睡过一次午觉。每天日出到日落，她的身影都在田地里晃动。父亲在世时在老屋前种了许多果树，一棵高大的柚子树，和我家的瓦房齐高，秋天里挂着金灿灿的果实压弯了树枝，开花时节，白白的柚花满树毛茸茸的，像是童话里的圣诞老人，蜜蜂在树上飞来飞去。还有一大一小两株柑子树，三株黄皮果树，两株红李，一株蜡李，还有一株杮子。这些果树在不同的时期成熟，解了我和哥哥的馋。记得天刚亮，母亲就挑着两筐水果去集上卖，傍晚回来还给我们买来几块最喜欢吃的油炸馍和一两本作业本。母亲还会酿一手好酒，她酿的米酒都是用家里的原粮配制的，用酒曲发酵的米饭在屋中弥漫着甜香味，我经常偷吃，那甜甜的伴有酒味藏在坛里的酒糟在我嘴里简直就是最好吃的食物，母亲酿的米酒很少有过火或酸的，她有时酿酒还会加上一些红兰叶，就成了红兰酒，拿到集上卖，很快便会脱销。节日里，我们家里从不用买酒，招待客人的都是我母亲自己酿的米酒。

清明里采来了艾叶，母亲架上那副青石小磨，悠悠地转动磨着事先泡好的糯米，米浆随着石磨转动滴落木槽中，然后再流进套在木槽口的布袋里。磨完糯米浆又开始磨豆腐。

准备好糯米浆，又开始烧开水，把艾叶放在开水里烫，然后捞出在糯米浆里拌，就开始揉如小孩拳头大小的艾糍粑，里面包满砂糖，外面用芭蕉叶包着，放在锅里蒸，蒸熟后就成了我们最喜爱吃的艾糍粑。

哥哥和姐姐、姐夫们杀鸡杀鸭，母亲做了艾糍粑后又开始做豆腐圆。一大锅煎熟了的豆腐圆架在土灶上，满屋飘香，引得我口水不停地流，最先品尝熟豆腐圆的就是我了。

万事俱备，我家、伯伯家、叔叔家，姐姐、姐夫、堂哥、堂姐、堂姐夫、姑父、姑妈、表哥、表姐们就挑着煮熟了的鸡鸭鹅，到山上扫墓去了。祖宗们埋在各自的山头上、山谷里，有远有近，扫了几天才把所有的墓扫完。

(3)