De caenh gyaez yiengh he, couhdwg ngoenznaengz ndoet vanj laeuj he——gag siu, roxnaeuz cawx. Gou mizseiz dauqma caeuq godaih gwncaeuz, gwnz ci daiq bingz laeujhau ndei di he, siengj hawj godaih cimzcimz. De rox dwg laeuj ndei, hix bengz, baeznaengz cimz byongh vanj he, liengx song liengx le, couh vadvad fwngz: Mbouj ndoet lo, get lai. Lijdwg ndoet gij laeujhaeux de.

Hoeng gou yawj ndaej ok, godaih angq raixcaix.

Ranzlaux gou caeuq ranz godaih gvaqlaeng hwnj haenx youq bingzbaiz. Gou caeuq daegnuengx youq ndawsingz, yaekseiz ranzlaux couh youz godaih guenj. De bingzseiz hix dawz haeuxgok、haeuxyangz ngamq sou haenx camhseiz dong youq gizneix. Caj gvaqciet dou gangjnaeuz yaek dauqbae, godaih cungj daezgonq baetseuq aen ranz.

Godaih gyaez bang bouxwnq, ndaw mbanj miz gijmaz saeh, de yawj mbouj gvenq couh naeuz, hix mboujguenj bouxde maij mbouj maij dingq. Vunz ndaw mbanj rox gij beizheiq de cigsoh baenzneix, mbouj caeuq de suenqgeiq baenzlai. Godaih miz laeuj, lij heuh gyoengq doengzdoih ndaw mbanj daeuj doxcaez ndoet.

Godaih song bi neix lumj gyoengqvunz ndaw mbanj nei, dawz gij reih yienzbonj ndaem haeuxyangz、duhhenj、duhnamh haenx, cungj gaij ndaem gooij lo. Oij dwg aen canjyez saeudingj Laizbinh Si, dangzcangj binaengz cungj sou haujlai oij, ndigah mbouj you gai mbouj okbae. Mwngz caenhguenj ndaem ndei, daengz seiz sou oij, gag miz gij ci dangzcangj daeuj ndaw reih rag oij. Seizneix ngaenzdiengz hix bi beij bi sang, ngaenzoij hix gaenriengz daezsang lo. Godaih beixnangz song boux, sinhoj bi he, suenq roengzdaeuj, ndaw daeh hix miz geij fanh maenz ngaenz.

Godaih ndaenggon miz daegnuengx gou baenzneix, hoeng baenzlai bi gvaqdaeuj, mboujguenj bungz daengz gij saeh baenzlawz nanz, de cungj mbouj sij ndaej hai bak heuh gou bang. Godaih cungj naeuz, gou ndangndeu youq ndawsingz, mbouj yungzheih. Godaih hix daeuj Nanzningz gvaq, baez he dwg dahnuengx gietvaen, daeuj gwn laeuj; lijmiz geij baez dwg daeuj ra gou bang banhsaeh. Baeznaengz haeuj dou, hai bak cungj dwg cam daeglwg gou. Godaih nienzgeij menhmenh geq lo, beizheiq hix bienq haujlai, gaenq gig noix gikdoengh lo. Ndwenngoenz lumj faggiemq nei, caen ndaej dat vunz bw.

Cingjlaux

Aen cingjlaux ndaw mbanj gaenq geq lai lo. Geq lumj baenzlawz yiengh la? Daj miz aen mbanj dou, gij vunz geqlaux, lijmiz gij vunz engqgya geqlaux haenx, cungj dwg gwn gij raemx aen cingj neix. Naeuz de laux, lijmiz caengz eiqsei wnq: Seizneix, vunz ndaw mbanj gwn raemx, gaenq mboujcaiq daj ndaw cingj neix rap lo.

Cingjlaux couh youq cungqgyang benq naz najmbanj, liz gyoengqvunz ndaw mbanj youq haenx miz duenh loh he. Vunz ndaw mbanj yungh raemx, bae rap cij baenz, bouxgeq, bouxcung, bouxnomj, lwgnyez cungj ngaiz rap. Mehmbwk ngaiz rap raemx ceiq lai lo, daegbied dwg mehbawx, mbouj rap raemx, vunzlai nyinhnaeuz de gik, ngaiz gangj bw.

Gou cibngeih sam bi couh hainduj rap raemx lo, mwhhaenx dahcej nyaengq hongreih, goq mbouj ndaej rap raemx. Aen doengjraemx caeuq bouxhung doxlumj. Doengj rim naek lai, gou dingj mbouj ndaej baenz nanz, ndigah, bingzseiz gou caenh rap byongh doengj. Vahsug gangj “raemxrim mbouj fubfab”. Rap byongh doengj raemx danghnaeuz dawz mbouj ndei, gig yungzheih fubfab okdaeuj, daengz ranz caenh lw byongh doengj raemx lo(miz coenzvah he naeuz miz mbangj vunz suijbingz mbouj sang, cix gag dasang guh “buenq doengj raemx”, hawj gou yaenqsiengq laeg raixcaix). Gvaqlaeng, rap lai lo, rox baenzlawz byaij yamq, hwet、ga、mbaq baenzlawz doengzcaez okrengz, yienghneix gij raemx ndaw doengj couh mbouj fubfab lo.

Cingjlaux gizsaed mbouj hung, 10 aen bingz- fueng baedauq. Mwh raemx mbaet, raemx ndaw cingj mboek roengzbae, aen cingj gingciengz caenhmiz mij lai gvangq. Caeklaiq mbanj dou nyaeq, geijcib ranz vunz, yienznaeuz bungz daengz mbwnrengx, gij raemx aen cingj neix hix gaeuq vunz caeuq doenghduz daengx mbanj dou gwn.

Duenh loh bae cingj haenx ceiq dwgrengz. Aen ranz ndaw mbanj liz aen cingj ceiq gyawj haenx, rap rap raemx he, baedauq ceiq vaiq hix aeu cibgeij ngeihcib faencung, ranz gyae yaek aeu buenq diemjcung cij ndaej. Seizhaenx ranzranz cungj bwh aen gang hung he rom raemx. Mbouj miz seiq haj rap raemx, cungj coux mbouj rim. Yienghneix suenq roengzdaeuj, gaeuq daengx ranz vunz gwn raemx ngoenz he, ngoenznaengz couh ngaiz yungh diemj lai song diemjcung bae rap raemx cij baenz. Bungz daengz cawzdoeng ci rumznit, roxnaeuz doekfwn, rap raemx engq sinhoj lo.

Geizheih dwg, ciuh dem ciuh roengzdaeuj, soqlaiz mbouj miz vunz nyinhnaeuz baenzneix guh miz gijmaz saeh. Couh baenzneix rap raemx, lumjbaenz cungj gvenq lo.

Cigdaengz seiqgeij gonq goujcib nienzdaih yaek satbyai, ndaw mbanj miz vunz daengz baihrog bae dajgoeng, roxyiuj bouxwnq baenzlawz daj ndaw cingj daek raemx. Dauqma le sawq youq naj ranz vat roengzbae, miz raemx nyoengx okdaeuj dahraix. Baenzneix couh youq gwnz cingj cang aen caeuraemx he, baez riuj baez naenx, raemx couh vava lae okdaeuj. Dajneix caiq mbouj daengz cingjlaux bae rap raemx lo.

Mbouj yungh gangj, baenzneix fuengbienh couh miz raemx yungh, byawz mbouj simdoengh ne? Haidaeuz dwg hoh song hoh, gvaqlaeng ranzranz cungj vat cingj, lumjbaenz cungj ndaej yungh raemxswlaizsuij nei.

Cingjlaux ne? Couh geq youq ndaw doenghnaz lo. Baenzlai bi, gou cungj mbouj bae yawj de. Laux couh laux luba, seizneix dauqngeix, ndwenngoenz ranzranz rap raemx haenx, ndaw naz gingciengz byoq yw gaj non, mbouj rox miz geijlai yw iemq daengz ndaw cingj bae cungj mbouj rox.

Doengjfaex, faexhanz rap raemx haenx hix doengzcaez laux lo.

Hoeng hix miz ienqhoij. Gaxgonq, daj bi daeuz daengz bi byai, ngoenznaengz mbwn caengz rongh couh hwnqma rap raemx, gwnz loh cungj bungz vunz ndaw mbanj, song boux doengz loh couh doq byaij doq gangjgoj, doxbungz couh nyiengh loh. Mwngz bae gou dauq, baez youh baez, mbwn menhmenh couh rongh lo. Diuz loh rap raemx haenx, byawz naeuz mbouj dwg yiengh gingjsaek ndei he ne?

(3)

他只好一样，就是每天得有一碗酒——自家酿的，或是买的。我有时回家跟大哥吃饭，车上带瓶好点的白酒，想给大哥尝尝。他知道是好酒，价钱也贵，每次尝一小半碗，一二两的样子，就挥挥手：不喝了，太“力”（劲大的意思）。还是喝他的米酒。

但我看得出，大哥是高兴的。

我的老房子和大哥后来盖的房子并排在一起。我和弟弟都在城里住着，老房子的钥匙就由大哥保管。他平时也把刚打下来的稻谷、玉米之类的暂时存在这边。等过节我们说要回家时，大哥总是提前把房子弄得干干净净。

大哥为人仗义，好打抱不平，村里有什么事，他看不惯就说，也不管人家爱不爱听。村里人知道他的脾气，也懂得他是个直肠子，不跟他较劲。大哥有酒，还是招呼村里的兄弟一起喝。

大哥这两年和村里其他乡亲一样，把原先用来种玉米、黄豆、花生之类作物的旱地，都改种上甘蔗了。甘蔗是来宾市的支柱产业，每年糖厂的需求都很大，所以是不用愁卖不出去的。你只管种好，到了收甘蔗的季节，自有糖厂的车子到地头拉走。如今糖价也逐年提高，甘蔗的收购价也提高了。大哥大嫂两人，辛苦一年，算下来，能有几万块钱的收入。

大哥一直把我当成他的骄傲，但那么多年来，不管遇到多大的困难，他却从不轻易向我开口。大哥总说，我一个人在城里，不容易。大哥也来过南宁，一次是小妹结婚，来吃喜酒；还有几次都是来找我帮忙办事的。每次一进家门，开口问的都是我的儿子。大哥年纪慢慢大了，脾气也变了不少，已经很少激动。岁月如剑，真的能削人呢。

老 井

村里那口老井已经很老了。怎么个老法？自有了我们这个村，老一辈的人，还有更老一辈的人，吃的用的都是这口井。说它老，还有另一层意思：现在，村里人吃水，已经不再从老井那里挑了。

老井就在村前一片水田中间，离村人住的地方有段距离。村里人用水，得去挑，老人，中年人，青年人，甚至小孩都挑。当然挑水最多的是女人，特别是那些做媳妇的，不挑水，被认为是懒，会被人议论的。

我大约十二三岁就开始挑水，一般都是姐姐忙地里的活，顾不上挑水的时候。用的水桶跟大人们的一般大小。满了太重，我是坚持不了多久的，所以，一般只挑大半桶。俗话说“水满不晃”。挑半桶水如果掌握不好，倒是容易被晃出来，到家往往只剩下半桶水了（那句形容有的人水平不高，偏爱显摆的就叫做“半桶水”，我因此印象特别深刻）。后来，挑多了，知道怎么迈步，腰、腿、肩如何协调用力，这水也就稳稳的不晃了。

水井其实不大，约10平方米的样子。枯水时，水位降下去，常常就只剩下一米多见方的水面。好在我们村子小，几十户人家，即便大旱，这井也能够维持人畜饮用。

难的是那一段距离。村子里离水井最近的人家，挑一担水，来回最快也得十几二十分钟，远的则将近半个小时。一家一户，那时蓄水用的都是一口大缸。没有四五担水，是装不满的。这样算下来，一家人要够用一天，每天就得有一两个小时是用来挑水的。遇上冬天刮北风，或是下雨，挑水就更是件苦事了。

奇怪的是，一辈辈的下来，从来也没有人觉得这样有什么问题。就那么挑着，仿佛天经地义。

直到上个世纪九十年代中后期，村里有人到外地打工，知道了别人是如何打井取水的。回来后试着在自家门前掘下去，果然也有清水冒出。于是装上压力抽水设备，一提一按，清水哗哗而出。从此再也不用到老井挑水了。

不用说，如此便利的就能用上水，谁能不动心呢？先是一两户，后来便家家打井。没过两年，每家每户都打了井，用上了几乎相于“自来”的水了。

老井呢？就老在田间了。那么多年，我竟没去看过它。老就老了吧，现在回想，家家挑水的那些年，周围田里常常为了杀虫而喷洒农药，不知有多少渗到井水里了呢。

一同老去的还有挑水的木桶，扁担。

但遗憾倒也是有。从前，一年四季，每天天未亮就得起早去挑水，一路上见到的都是邻家村人，同行便边走边聊聊家常，相向则侧身让过。你来我往，一趟又一趟，天慢慢就亮了。那一条挑水的小路，谁说不是一道风景呢？

（3）