壮语单音节词“dai” 的意思是“死”。尽管“dai”是一个中性词,但在日常交际中人们十分忌讳说及。不过,十分有趣的是,对于“dai”这个十分忌讳说及的词,在壮族地区的语言运用中却十分地广泛。因为“dai” 这个壮语单音词具有一词多义的功效,它除了表述本义“死”之外,另有其本义之外的意思。
1.“dai”的基本义。
壮语“dai” 的意思是“死”。用于表示生物失去生命,跟“生、活”相对(壮语“lix”),例如:
(1)Duz gaeq neix deng gaj dai lo.(这只鸡被杀死了。)
(2) Go faex neix dai roz lo.(这棵树枯死了。)
(3)Bouxlaux neix bingh dai lo.(这位老人病死了。)
2.“dai”的多义功效。
(1)表示程度的,与 “gig” 同义,表示“很、十分、相当”的意思。例如:
①Diuz daez neix hoj yaek dai bae, bouxlawz guh ndaej ne. (这道题很难,谁做得出来。)
②Ndit ndat dai bae, mwngz lij daenj baenz lai buh ha. (太阳很大,你还穿这么多衣服。)
③Ngah yaek dai bae, hawj gou gwn gaemz ndeu ba! (馋得很呀,给我吃一口吧!)
(2)表示轻蔑、责怪之义。即对那些可轻而易举做成而做不成的轻蔑、责怪。例如:
①Dai mwngz lo, baenzneix ngaih, lij mbouj guh ndaej.(你个该死的了,这么容易做,还做不出来。)
②Dai mwngz lo, mbouj yienghneix guh ndaej lwi? (你个该死的,不这样做行吗?)
③Hw, mwngz deng dai lo, bouxboux cungj rox , cix mwngz bouxdog mbouj rox. (嘿,你个该死的,人人都懂,就你一个不懂。)
(3)表示惋惜、痛心。即对某些行为造成的事实后果表示惋惜、痛心。例如:
①Dai lo!dai lo! Mbouj yienghneix guh couh ndei lo. (死了!死了!不这样些做就好了。)
②Mwngz naeuz dai lwi?Aen hoz neix aeu guh gijmaz, haxbaenh cawx ndaej gij huq haenx lumz aeu ma lo.(你说该死吗?这个记性要做什么,刚才买的东西忘记要回来了。)
③Gou cix deng dai lai lo, aenvih mbouj dingq mwngz naeuz, ndigah cij bienqbaenz yienghneix lo.(我真该死了,因为不听你劝,所以才落得今天这个样子。)
(4)表示憎恶、讨厌至极、幸灾乐祸等情绪。即对某一行为因果报应表达憎恶、讨厌至极、幸灾乐祸等情绪。例如:
①Dai caengz! Dai caengz! Mwngz hengz yak lai, mbwn hix at mwngz! (死没!死没!你干尽坏事,天理不容。)
②Dai cix haeuj ya! Byawz heuh de hengz yak lai nei. (该死的呀!谁叫他干尽坏事呢。)
③Dai mbouj caengz! Dai mbouj caengz! Mwngz hix miz ngoenzneix na.(死了没有!死了没有!你也有今天的呀。)
总之,“dai”这了壮语单音节词在壮族地区日常口语交际中应用十分广泛,除去它应有的本义之外,更多是表达本义之外的意思,这种意思因时因地各异,也正因为壮语有有许多像“dai”这样一词多义的广泛应用,所以使得壮语语言色彩丰富斑斓
(作者单位:环江毛南族自治县思恩镇中心小学)