daihlig hungzyangz gij swhsiengj caeuq cingsaenz ndei bae saedyienh guekgya fouqak、hawj yinzminz gyalai vuenyungz haenx; daihlig hungzyangz gij swhsiengj caeuq cingsaenz ndei bae cienzmienh hwnqbaenz aen biengz siujgangh、saedyienh aen loqsiengj Cungguek Cunghvaz minzcuz fukhwng hungmbwk haenx, fazveih cingqmienh senhconz gij cozyung gujvuj vunz、gikleih vunz haenx.
Sam、 Ndwn Din Cunghvaz Conzdungj Vwnzva Maenhndei
2014 nienz 2 nyied, cunghyangh cwngcigiz cienmonz cimdoiq gungganq caeuq hungzyangz seveicujyi haedsim gyacizgvanh guh le cizdij hagsib, Siz Ginbingz cungjsuhgi guh le gangjvah,de vixok:“Cunghvaz conz- dungj vwnzva maenhndei gaenq baenz gij gihyinh Cunghvaz minzcuz, youq ndawsim vunz Cungguek doekrag, ngoemxngoemx yingjyangj gij swh- siengj fuengsik caeuq hingzveiz fuengsik vunz Cungguek. Ngoenzneix, raeuz dizcang caeuq hengzguh seveicujyi haedsim gyacizgvanh,itdingh aeu daj ndawde supaeu gij yingzyangj fungfouq haenx, mboujne couh mbouj miz rengzmingh caeuq rengzyingjyangj. ”
Minzcuz dozsaw rap miz gij cwzyin cienzboq Cunghvaz conzdungj vwnzva maenhndei haenx, guh bouxbenhciz, raeuz aeu dawz gij gihbwnj neiyungz caeuq iugouz seveicujyi haedsim gyacizgvanh iemq haeuj ndaw minzcuz dozsaw caeuq ndaw gyaucaiz Sawcuengh bae, dawz gij yienghndei boux yinghyungz、 boux senhcin、 saehfaed gyaeundei iemq haeuj ndaw minzcuz dozsaw caeuq ndaw gyaucaiz Sawcuengh bae, dazyinx gyoengq lwgnyez nyezrauh hagsib doengh gij vunz ndei angq bae bang vunz、 raen saeh cwng’yi gamj bae guh、 lauxsaed souj saenqyungh、 gingqnieb fung’yen、 gingq bouxgeq gyaez bouxcaen haenx, dazyinx gyoengq lwgnyez nyezrauh bae gyaepgouz gij swhsiengj binjdwz gyaeundei, laebhwnj ceiqheiq hung- gyae、 gungganq simlingz gyaeundei, hawj seveicujyi haedsim gyacizgvanh youq ndawsim lwgnyez nyezrauh doekrag didngaz sengmaj hwnjdaeuj.
Doengzseiz, raeuz lij aeu liujgaij cingcuj gij lizsij goekrag、 fazcanj megloh、 daihdaej byaijyiengq Cungh- vaz conzdungj vwnzva maenhndei, gya’ak vwnzva gagsaenq caeuq gyacizgvanh gagsaenq, nyinhcaen supsou gij minzcuz cingsaenz aeu aigozcujyi guh haedsim caeuq gij seizdaih cingsaenz, aeu gaijgwz cauhmoq guh haedsim haenx, haeujlaeg vataeu gij senjdiz mizgven Cunghvaz conzdungj vwnzva maenh- ndei gij seizdaih gyaciz gangj dox- gyaez、 naek minzbonj、 souj cwngz- sin、 gingq cwng’yi、 maij doxhuz、 gouz daihdoengz haenx, cuzbanj gij minzcuz dozsaw binjciz sang miz gyaciz haenx, hawj minzcuz dozsaw baenz gizdieg senhconz Cunghvaz conzdungj vwnzva maenhndei haenx, hawj Cunghvaz conzdungj vwnzva maenhndei baenz gij goekmboq youqgaenj ndaej romciengx seveicujyi haedsim gyacizgvanh.
Seiq、Guh Ndei Gij Hong Benhciz Minzcuz Dozsaw
Dozsaw dwg gij hongdawz cienz- boq vwnzva caeuq saenqsik haenx. Bonj saw binjciz sang ndeu, cawz le baengh gij binjciz sang sawgauj yienzlaiz, lij baengh bouxbenhciz miz gij cwzyinsinh gig sang、cingsaenz gingqnieb、cizyez suijbingz haemqsang caeuq nyinhcaen saeqsim gyagoeng gij yienzgauj, cijmiz gyaez gij hong benhciz, yungh gij cwzyinsim gig sang bae doiqdaih sawgauj,cijndaej bien ok gij dozsaw binjciz sang haenx. Guh boux benhciz ndeu, youq ndaw hong saedsaeh biensaw seiz aeu youq lajneix geij fuengmienh roengz goengfou:
It Aeu Yiemzgek、Yiemzsuk
Benhciz dwg “bouxcungjsezgij”caeuq “bouxcungjcijveih”dozsaw, dwg bouxcungjbajgvan dozsaw caetliengh,benhciz mboujdanh aeu bajgvan gij neiyungz、cwngci fuengyiengq dazyinx sawgauj, lij aeu doeg rox moix cungj loihhingz dozsaw, rox bae bingzsaemj gij conhyezsing de. Bonj saw ndeu ndaej mbouj ndaej cuzbanj, benhciz youq ndawde miz gij cozyung gezdingsing de. Benhciz gyagoeng dwg gij hothoh youqgaenj benhciz gunghcoz, de gvenhaeh daengz benhciz cuzbanj fuengcim aen dangj caeuq hengzguh bouxsij siengjfap ndaejdaengz caephengz, gvenhaeh daengz dozsaw caetliengh mboujduenh gya’ndei caeuq daezsang, guh gij hong benhciz, aeu yiemzgek ciuq《Dozsaw Caetliengh baujcang dijhi》《Dozsaw gunghcoz gihbwnj gveihcwz 》daeuj banhsaeh. Yiemzgek caephengz 《Dozsaw Caetliengh baujcang dijhi》《Dozsaw gunghcoz gihbwnj gveih- cwz》, mboujdan ndaej mienxbae gij loengloek, baujcang dozsaw caet- liengh, caemh ndaej daezsang yauliz, mizleih yangjbaenz gij gunghcoz cozfungh yiemzmaed saeqsim haenx. Mboujmiz gij gunghcoz daidu yiemz- suk nyinhcaen de, mboujmiz gij gunghcoz cozfungh yiemzmaed saeq- sim haenx, cieddoiq guh mbouj ndei gij hong benhciz, caemh guh mbouj baenz gij minzcuz dozsaw caetliengh sang de.
Ngeih Aeu Gag Aeunaj、Gingqcungh、 Aeueiq.
Benhciz daih’it aeu gag aeunaj,gij gag aeunaj neix dwg roxnyinh gij hong benhciz gig youqgaenj, doiq gij ciknieb swhgeij miz gij swjmingganj caeuq gvanghyungzganj gig sang de,daj ndawde sengmaj ok gij sevei cwzyinganj gig sang haenx. Aeu gij daidu gig fuzcwz de bae gyagoeng sawgauj, neix dwg gij gaenbonj cenzdiz guhndei gij hong benhciz. Moix bonj sawgauj, cungj comzgiet gij simlwed bouxsij haujlai bi caemhcaiq buenq ciuh vunz de, moix cih saw moix coenz vah cungj ginggvaq bouxsij nyinhcaen haeujlaeg naemjngeix. Ndigah, bouxbenhciz aeu gingqcungh bouxsij, doiq moix bonj sawgauj, aeu nyinhcaen guhdaengz gawq mbouj seizbienh haengjdingh gij sawgauj caetliengh mbouj dabdaengz cuzbanj yiugouz de, caemh mboujndaej seizbienh vut gij sawgauj fuzhab cuzbanj yiugouz roxnaeuz miz soekgai gihcuj dabdaengz cuzbanj yiugouz de, gawq mboujndaej laepda maezsaenq, haengjdingh cienzbouh; caemh mboujndaej mbouj goq gij sinhoj bouxsij, luenh soekgaij. Gawq aeu gingqcungh bouxsij, youh aeu gingqcungh bouxyawjdoeg, neix dwg gij cuzfazdenj gyagoeng sawgauj.Maeuzveh senjdiz aeu ndwndin bouxyawjdoeg, daegbied aeu hawj bouxyawjdoeg ndaej yawj rox、nyienh yawj、fuengbienh yawj geij fuengmienh roengz goengfou, ceiq doeklaeng hengzguh daengz gyagoeng sawgauj.Cijmiz guh daengz gag aeunaj、gingqcungh、aeueiq, cijndaej guh- baenz gij minzcuz dozsaw miz rengzsengmingh caeuq rengzyingj- yangj.
Sam Aeu Saeqsim、Saeqnaeh.
Saeqsim, saeqnaeh, dwg gij singqcaet hong benhciz gietdingh. Benhciz cawz le cujyau gaijgez gij vwndiz cihsaw、gizsuz vwndiz, lij aeu haeujsim dwg mbouj dwg lij miz gij vwndiz hungnaek yingjyangj sawgauj cuzbanj youq mwh saemjgauj laeuh roengzdaeuj de. Benhciz gyagoeng gunghcoz dwg caeuq cihsaw doxgyau, boux benhciz itdingh aeu haeujsim ciensim cug cih cug coenz bae yawj, bae naemjngeix, mboujndaej byaij diuz roen gyawj, caemh mbouj miz diuz roen gyawj ndaej byaij. Cihsaw gyagoeng baugvat dembouj roxnaeuz soekgaij neiyungz, diuzcingj cieng ciet,gaijcingq gij loek yijfaz、lozciz、byauhdenj caeuq cihbeg. Gij dijli daengx bonj saw, baugvat byauhdiz、vahyinx、cawqgej、nienzdaih、danhvei geiqsoq lijmiz gij byaujsi yienghsik soqcih de, gij byauhdenj fuzhau sawjyungh daengj, wnggai doengjit. Gij sawgauj baenzroix de, lij aeu haeujsim gij dijli daengx roix saw gonqlaeng dwg mbouj dwg doengjit. Youq mwh yaek cangding baenz saw gaxgonq, bouxcwzyin benhciz aeu cazyawj gij cinghyang sawgauj caeuq gij mauzyang yaek cangding de, haeujsim gij gonqlaeng gak bouhfaenh (baugvat vahbaihnaj、moegloeg、cabdoz、vahbaihlaeng daengj) caeuq fungmienh、yiebdaihngeih、yiebbanj- gienz、gij mingzsaw gwnz ndoksaw、gienj daihgeij、aen mingzcih bouxsij daengj doengh gij vwnzdiz neix dwg mbouj dwg cinjdeng mbouj loek.Simco、rubrab、lujlaj、simfouz、soengsanq, doenghgij yienghsiengq neix, cieddoiq guh mboujndei gij hong benhciz. Cih saw ndeu, aen byauhdenj fuzhau ndeu, mbaw doz ndeu, giz yienghsik ndeu, cungj deng saeqsim doiqdaih, mboujndaej lujlaj. Gij saeh neix yawj hwnjdaeuj lumj gij saeh gig iq, miz seiz cix ca di couh dangqnaj loek baenz dong. Aenvih aen byauhdenj fuzhau ndeu loek le,ciengzciengz cix yinxhwnj gij saedsaeh loengloek、gohyoz loengloek caeuq cwngcising loengloek; gij mingzyw loengloek caeuq gij lienghyw loengloek couh yungzheih gyanaek gij bingh bouxbingh, cauxbaenz gij yung- yiemj naemj mbouj daengz de. Ndigah,gij hong benhciz mbouj miz saeh iq. Doengz aen lizsij saehsaed、doengz gienh saeh ndeu、doengz boux vunz ndeu, youq bonj saw ndeu gonqlaeng mbouj doxdoengz, ciengz hawj bouxyawjdoeg roxnyinh geizheih,gijneix cungj dwg caeuq gunghcoz mbouj saeqnaeh、saeqsim, caeuq gij swhsiengj laihnaeuz “gij loek iq dwg saeh iq” mizgven.
Seiq Aeu Gaenx Lienh、Gaenx Doengh’uk、Gaenx Geiq.
Benhciz gyagoeng miz haujlai hong gisuzsing、swvusing de,doengzseiz youh dwg gij hong cauhmoq haenx. Hableix diuzcingj gij gizgou sawgauj, doengjit caeuq gveihfan gij geksik sawgauj, mbouhdanh fuengbienh bouxyawjdoeg bae yawj saw, lij mizleih bouxyawj- doeg lijgaij gij neiyungz ndawsaw. Sojmiz gijneix, cungj ndaej baengh bouxbenhciz fazveih gij cawjguen naengzdoengh cozyung de. Cijmiz gaenx doengh’uk, cijndaej genhciz gag bae naemjngeix. Bungz deng vwndiz mboujndaej siengjdang’yienz, dawz gij deng haenx gaij loek bae, caemh mboujndaej “youzcaih gij loek” hawj bouxyawjdoeg louz “ndaek yinlaeuga”, hawj hong benhciz louz gij doeknaiq. Guh bouxbenhciz, lijaeu gaenx geiq, dawz gij loekloeng haenx geiq youq ndaw ngoenzgeiq, geiq youq ndawuk. Cijmiz mboujduenh romgyonj caizliu,cungjgez gingniemh, cijndaej doenggvaq gij hong benhciz mboujduenh daezsang gij gunghcoz suijbingz caeuq caetliengh gunghcoz swhgeij, mboujduenh daezsang gij caetliengh minzcuz dozsaw.
(sat)
(作者单位:广西民族出版社)