Mbanjbizsanh miz gij swhyenz yenzgiu vwnzva lizsij gig lai, daengx aen mbanj lij louzce miz gij ranz gaeuqgeq miz gij funghgwz caepranz Ciuhcingh, ndawde gij ranz gaeuqgeq aeu “ranzva” guh daiqbiuj、daiq miz gij yisuz caepranz daegbied Cungguek raeuz haenx ceiq hawj vunz gyaez yawj, dwg benq ranz gaeuqgeq Ciuhcingh gig miz yisuzsing youh haemq gvangq ndeu. “Ranzva Bizsanh” 2012 nienz 9 nyied ndaej Hwngzyen Yinzminz Cwngfuj dingh guh Hwngzyen vwnzvuz baujhoh danhvei.
“Ranzva”, mbouj dwg aen ranz ndeu, cix dwg benq ranz miz 72 fungh rug, ndaw gyanghongh miz hongh, ndaw rug miz rug, doxdaep doxlienz; mbouj dwg aen ranzgaeuq dauqcawq ndaem gova go’nywj deihdaenx he, cix dwg benq ranz gwnz liengz deu lungzfungh gwnz ciengz gaek va- nywj, ginggvaq gyawj 260 bi fwn duh ndit cik vanzlij saek yienh yiengh moq, hawj vunz yawj ok le gij yiengh gaeuqgeq cwkcomz baenz geij bak bi ndeu.
Byaij haeuj Mbanjbizsanh, couh yawjraen gij ranz gaeuqgeq doxdaeb baenz caengz dem caengz daengj youq ndaw bya heu raemx saw. Aen mbanj neix gaenq miz 500 lai bi lizsij, miz benq ranzgaeuq “ranzva” ndeu, miz ranz coengceiz Gvanghsiu、laeuzyiengzcang doenghgij ranzcaep Ciuhcingh、Minzgoz hwnjguh haenx 20 lai aen, gij ranzgaeuq neix cungj dwg riengz diuz roen Ciuhmingz Ciuhcingh buguh haenx ing bya hwnjguh. Ndaw mbanj lij louzce miz aen ranzgaeuq Lij Gauhhou boux gingjvei yingzcangj Bwz Cungzhij haenx、aen ranzgaeuq boux gyaudoeng gizcangj Baksaek Conhgih seiz Minzgoz dem. Swnh diuz roen iq aeu benjrin buguh haenx, byaij daengz benq “ranzva” aeu gij dinfwngz ndeiraeuh deu lungzfungh gaek va’nywj cix ndaej aen coh neix haenx, dingq gangj benq ranz neix dwg youq Ciuhcingh Genzlungz dingcouj nienzgan (1757-1778 nienz), cawjranz yungh baenz 22 bi seizgan hwnjguh, dieg gvangq 4000 lai bingzfuengmaex, dwg cungj ranz “ganranz” Bouxcuengh caeuq “ranzgvaengh” Maxgai gyoebcomz hwnjguh ndeu. “Ranzva” baihndaw baihrog miz roqluengq faengek hopngomx, sojmiz doucueng cungj deugaek miz gak cungj dozveh gyaqciq ndeiyawj, faqciengz baiqrog veh miz doenghduz gitleih caeuq gova gofaex go’nywj、goengqbya diuzdah aendaemz、doenghnaz doenghreih benqfaex doenghgij huqdeu saek- mong neix, faqciengz baihndaw lij veh miz vehciengz lai saek ndeiyawj dem. “Ranzva” funghgwz caepranz ngaeugaenj caezcingj, gyanghongh miz hongh, ndaw ranz miz rug, engq minzyinx haenx dwg, moix aen ranz cungj dwg aen dog gag daengj, ranz caeuq ranz mbouj gauxca youh doxlienz ndaetndi. Byaij haeuj ndaw ranz, begdourin lij maenhdwt dwk hensouj douhung, raeblaeng faqdou nanwt naekcaemq haenx, roqluengq doeng bae seiq fueng bet baih swnjciep hunghung iqiq geijcib aen gyanghongh, moix aen gyanghongh ndawde, song mbiengj ndaw dinghung faenbied dwg rugninz, mbangj aenrug lij caep miz mbaeklaerin, swnjciep gij ranzbam iq ndaw rug, ndaw ranzbam miz laefaex hopheux hwnjbae, aenvih bi’ndwen nanz lai engq yienj ndaej gaeuqgeq.
Ciuq cam rox, youq mbanj guhyiengh ranzyouq fungsug ndaw- biengz hwnjguh ndawde, Hwngzyen aeu coihcingj benq “ranzva Biz- sanh” guh cungdenj, aeu coihcingj gyamaenh、siucawz deng caifeiz doenghgij banhfap neix daeuj baujhoh gij ranzgaeuq haenx. Doengzseiz dawz cunhminz hwngfat caeuq ranzyouq daegsaek baujhoh、vwnzva fungsug ndawbiengz swnj- cienz、swnghdai baujhoh doenghgij neix ndeindiq dwk giethab hwnj- daeuj, yinx youqndwi lijyouz doxgven canjyez haeuj mbanj, guh ndei gihcuj sezsih caeuq gunghgung sezsih ndaw mbanj, dawz Mbanjbizsanh cauxlaeb baenz aen mbanj vwnzva lizsij daegsaek yienhda、heiqsik lajmbanj noengznwd、funghgvangh doenghnaz gyaeundei ndeu.