(《壮族母语歌谣文化的考察与传习》调查成果)
Canghson: Luz Yaujginz / 指导老师:陆晓芹
Ok ciuhgeq daengz ciuhneix, vunzraeuz gyaez guh fwen gyanh, caznaeuz ciuhgeq ne, mbouj guenj guh gijmaz cungj yaek guh fwen, lumjnaeuz naenghhwnz, ndaemnaz, souhaeux, baiqcoj, guhmbaiq, ok ranzcai, dwkciengq lailai yiengh dem, yienghneix vunzlai cix heuh biengz raeuz guh “biengzfwen”, gangj Gun guh “歌海”, heuh vunzraeuz guh “boux canghfwen”, gangj Gun guh “歌唱的民族”.
Vunzraeuz dieg mbouj doengz dieg, gyaiq mbouj doengz gyaiq, yienghneix “山歌”“歌” aen cih neix gangjfap raeuz miz lai yiengh, lumjnaeuz fwen、beij、go (ga)、sei caeuq luenx geij yiengh neix. Coh mbouj doengz coh, hoeng cungj dwg gaiqbauj bengzgim vunzraeuz, raeuz cungj yaek maij gijde, swnj gijde roengz ciuhlaeng bae.
Luqlet cix gvaq bi, luqli cix gvaq ciuh, ndwenngoenz doek daengz ciuhneix, aen biengz raeuz bienq moq lailai lo, lailai raemxrox ciuhgeq cungj doek bae gvaq, lumjnaeuz guh fwen. Yienghneix dou haeuj mbanj、roengz doengh、hwnj gamj bae cam bouxgeq, bae diemjcaz fwen raeuz, gej fwen raeuz baenzlawz dawzyinh caeuq baenzlawz guh bingzgaz hawj vunzlai, muengh fwen raeuz ndaej swnj roengz ciuhmoq bae lumj raemxsaw lae bae- naj fagfag, gyo hawj de gyaeu cien bi fanh daih.
Hauhneix, dou cix aeu cibhaj hot fwen Hawfouj Vujmingz dou ra ndaej haenx daeuj gej youq baihlaj neix, caeuq gyoengq beixnuengx caez ngvanh caez yaeng.
It. Vihmaz bae ra gij fwen neix.
Vih swnj gij raemxrox ciuhgeq roengzbae, cauxmoq vwnzva ciuhneix, yienghneix geij boux hagseng ndaw ban Sawcuengh bi 2013 Gvangjsih Minzcuz Dayoz ndaej hagdangz caeuq lauxsae haeujcoengh le, cix gap guh aen doih bae guh hong Diemjcaz Caeuq Swnjciep Raemxrox Boux- cuengh Guh Fwen Hauqmeh. Gyoengq hagseng ra bae ra dauq, ndaejnyi naeuz Mbanjbyahoengz Hawgiuz Vuj- mingz miz boux yahgeq coh heuhguh Vangz Ginhlenz (黄金莲) ndeu, bineix 83 bi, de rox guh fwen. Baenzneix ngoenz 27 ndwen 2 bi 2016, Dahyauj cix dauqbae Vujmingz, gag bae daengz ndaw mbanj ra yahgeq haenx hag guh fwen, yahgeq cix son de guh fwen Hawgiuz, son de guh fwenyoux Hawfouj. Yienghneix Dahyauj cix comz ndaej cibhaj hot fwen neix, liuxle de cix dawz dauq baen hawj Lwgfwngzmeh raiz baenz Sawcuengh, hoiz baenz Sawgun, hoiz ndei le cix heuh Lwgnding Bouxraeuz gaij dem, gaij ndei le dou sam boux cix guhdoih gej gij fwen neix baenzlawz dawzyinh caeuq guh bingzgaz dem.
Raeuz rom gij fwen coenz neix youq ndaw faenz, caemh gej hawj vunzlai dem, muengh baen hawj beixnuengx caez ngonz caez ngeix, doengzcaez swnj gij fwen geq raeuz roengzbae hawj lwglwg lanlan nw.
Ngeih. Gij fwen neix ciengq gijmaz.
Gij fwen baihlaj neix dwg bouxsai caeuq mehmbwk doxciengq, dwg naeuz bouxsai caeuq mehmbwk doxnyangz liux mbouj sij doxbiek, bouxsai gyaez aeu mehmbwk guh baz, hoeng ndaw ranz hojndoq lai, lij miz geij boux lwg dem, de lauheiq aeu mbouj ndaej, hauhneix cix aj bak coh mehmbwk. Mehmbwk ne ndaejnyi gij fwen bouxsai le, de goj maij bouxsai neix, de senq baenzranz baenzmeh gvaq, hoeng gvan caeuq lwg de cungj deuz ok baihrog bae caez lo, yienghneix de cix nai bouxsai naeuz mbouj yiemz bouxsai hoj, nyienh haq doek ranz bouxsai, hoeng de lauheiq bae guh mehlaeng cix goet cienh mingh naeuh, hauhneix song boux de cix ndupndup ndekndek.
Danghnaeuz ciengq okdaeuj ne cix siliengz lai, cix doeknaiq lai, cix caw get lai lw.
Sam. Baenzlawz guh gij fwen neix.
1. Dawzyinh
Gij fwen neix aeu seiq coenz guh hot fwen, aeu haj cih guh coenz fwen, heuhguh “fwencoenz” (五言四句体山歌), mbangj dieg heuh guh luenx. Dingz fwen neix youq biengz raeuz gig lai. Dingz fwen neix seiq coenz cungj dawzrieng, A dwg aen yinh daih’it, B dwg aen yinh daihngeih, hot fwen miz song aen yinh, fuengfap dawzrieng guhlumj baihlaj neix:
○○○○A
○(A)A○B
○○○○B
○(B)B○○
Laeh fwen:
Mwngz dwen ij baema,
A
Raemxda roengzvaexvaex;
A B
Rumz ci go byai faex,
B
Ngoenz maz ndaej raen mwngz.
B
Hoeng cibhaj hot fwen neix miz mbangj dawzyinh mbouj guhlumj fuengfap baihgwnz neix bw. Seiq coenz de coenz hangz caeuq coenz hoz mbouj doxdawz, coenz gyaeuj caeuq coenz byai lij yaek dawz yinhgyang (yinhhwet). Guhlumj hot fwen baihlaj neix:
Lwggyax cix lwggyax,
A
Caemh ndaej ra doeg saw;
A
Doeg saw caemh miz mingz,
B
Bae Baekging dangsaeh.
B
Mboujguenj dwg fuengfap daih’it roxnaeuz fuengfap daihngeih, song yiengh fuengfap neix cungj yaek dawz yinhgyang, yienghneix ciengq okdaeuj ne cungj dawzrwz raixcaix.
Fwencoenz lij miz song yiengh fwen bienq, gij de caemh seiq coenz, hoeng coenz gyaeuj gag song cih rox sam cih ndwi, song yiengh fwen bienq neix youq Bingzgoj caeuq Denzdungh miz lai, hoeng youq Vujmingz caengz raen miz, hauhneix dou cix mbouj bak lai lw, mbouj gej gauhneix lai lo.
2. Bingzgaz
Gangj dawzyinh liux le, raeuz gojlij yaek gangj bingzgaz dem. Fwen- coenz dingz fwen neix miz seiq coenz, coenzcoenz miz haj cih, yienghneix yungh cih deng yawj bingz rox gaz. Gij vah raeuz, gij cih diuh daih’it caeuq diuh daihngeih dwg gij cih bingz, gij cih diuh daihsam daengz diuh daihroek、gij cih diuh daihcaet (sing sang: Sing raez caeuq sing dinj) daengz diuh daihbet (sing daemq: Sing raez caeuq sing dinj) dwg gij cih gaz bw.
Bingzciengz ne, song cih doxdawz yinh de bingzgaz doxlumj caez, hoeng caemh miz mbangj mbouj doxdoengz. Guh fwen ne cih byai yaek aeu bingzgaz, danghnaeuz cih byai guh bingzgaz mbouj deng ne, yienghneix ciengq fwen cix gaz hoz lobw, linx cix boek mbouj gvaqdaeuj bw. Hauhneix, dou aeu mbangj fwen baihlaj neix daeuj guh laeh gej dauhleix bingzgaz cih byai de hawj vunzlai yawj mbat he.
(1) Gyaeuj bingz byai cix bingz
Yiengh fuengfap neix dwg naeuz aen cih byai coenz gyaeuj dwg cih bingz ne, aen cih byai coenz byai de cix aeu cih bingz doxdoengz caez, liuxle coenz hangz caeuq coenz hoz yaek aeu cih gaz doxdoengz caez, yienghneix cix caux baenz yiengh fuengfap “gyaeuj bingz byai cix bingz” lo, gij cih ndaw coenz baiz okdaeuj cix baenz “bingz gaz gaz bingz” lo, lumjnaeuz (● dwg cih bingz, △ dwg cih gaz):
○○○○●
○(△)△○●
○○○○●
○(●)●○△
Laeh fwen:
Mwngz dwen ij baema,
●
Raemxda roengzrijrij;
● △
Gwh ndomq mwngz saed dij,
△
Sim mbouj sij vut mwngz.
△
(2) Gyaeuj gaz byai cix gaz
Cungj fuengfap neix caeuq fuengfap baihgwnz neix doxeuj, de guh gyaeuj gaz byai cix gaz, hoeng gij fwen raeuz comz ndaej neix mbouj ciuq gvigawj geijlai, cungj fuengfap daihngeih neix miz di mbouj gaenj geijlai, lumjnaeuz:
○○○○△
○(△)△○●
○○○○●
○(●)●○△
Laeh fwen:
Lwggyax cix lwggyax,
△
Caemh ndaej ra doeg saw;
△
Doeg saw caemh miz mingz,
●
Bae Baekging dangsaeh.
●
Mbouj gvigawj geijlai goj mbouj ngaih, aenvih de dwg cih gyang “ra” caeuq cih “gyax”bingzgaz mbouj doxdawz, vunzraeuz guh fwen lai dawznaek bingzgaz cih byai, cih byai deng ne ciengq fwen cix lai roengz hoz, diuz linx boek cix lai bienh, gij bingzgaz cih byai ndaw fwen baihgwnz de cungj deng caez bw, gyaeuj guh gaz, byai goj guh gaz, yienghneix cix baenz bw.
Gij dawzyinh caeuq bingzgaz ndaw fwen neix lij miz haujlai mbouj ciuq diuzmaeg bae guh caezcienz, daemxcih goek mbouj bienq, hauhneix cungj gangj ndaej roengzbae, cungj ciengq ndaej okdaeuj, dou cix mbouj bak lai lo.
Dawzyinh caeuq bingzgaz gangj sat le, dou cix coq cibhaj hot fwen dou comz ndaej haenx hawj gyoengq beixnuengx yawj, lij guhgej hawj beixnuengx raeuz dem, muengh beixnuengx raeuz bouxboux cungj roxndeq fwen raeuz dijbauj gyaqciq dahraix!
(caengz sat)