Daegnuengx gou buet haeuj ndaw ranz, dawz bat raemx he cuengq daengz doiqnaj songde. Daengngoenz banhaet ingj youq ndaw bat, ciuq lwgda dou cungj in liux. Daeggo gou naeuz, daxboh, mwngz cungj caeuq gyoengqde gangj gijmaz la?

Daxboh gou doq swiq naj doq naeuz, gou gik caeuq gyoengqde gangj baenzlai vah, danghnaeuz gou caiq caeuq gyoengqde gangj lai di dem, gyoengqde haengjdingh laih youq ranz dou mbouj byaij, lumjbaenz Veiz Huj gaenq dauqma nei. Ndigah, gou caenhndei caeuq gyoengqde naeuz, gaej doxcaenx, boux ciep boux gangj, caemhcaiq gaej doengxngoenz daeuj, banngoenz dou yaek guhhong, sou hix aeu guhhong, youq doengxngoenz gangjvah, lumjbaenz dou cungj baenz bouxgik liux.

Daxmeh gou gaendwk naeuz, daj haemhneix le, ranz dou ngoenznaengz cungj yaek miz vunz daeuj, gyoengqde bouxboux cungj dwg ngaem gyaeuj haeuj ndaw ranz dou.

Daegnuengx gou naeuz, yienghneix dou wngdang baenzlawz guh, nanzdauh couh dingq gyoengqde gangjvah?

Daxboh gou naeuz, deng, daj ngoenzneix le sou aeu hagrox dingq bouxwnq gangjvah, mboujguenj gij vah gyoengqde gangj ndaej baenzlawz yaez. Gangj sat daxboh yaengx baez fwngz he lumj roenq byaek nei, gou mbouj rox de vihmaz yaengx fwngz baenzneix, mboujgvaq gou gagnyinh, ngoenzneix de baenzneix guh, de couh caeuq daxboh ngoenzlwenz gou mbouj doxdoengz lo, aenvih seizneix de miz di lumj cingq youq dangqnaj bouxwnq guh baugau nei, daihgaiq de gaenq lumz liux swhgeij dwg bouxvunz aenbak suek sujbaq, mbouj dingz cang hoi hwnj dohlahgih、gek yaep he couh biq goeng myaiz he lo.

Banhaemh, Veiz Ginhdoh daeuj daengz ndaw ranz gou. De siengj naengh youq doiqnaj daxboh daxmeh gou, hoengq daxboh gou mbouj hawj, de heuh de naengh daengz doiqnaj mbawsiengq Veiz Huj bae, de naeuz, mwngz caeuq gou gangj mboujmiz yungh, mwngz yaek caeuq Veiz Huj caeuq aen ingjsiengq de gangj cij miz yungh. Mwngz siengj gangj gijmaz vah gou cungj rox liux lo. Bingzseiz youq gwnz yiuz Veiz Ginhdoh, Veiz Ginhdoh cungj dwg doiq daxboh gou naeuz, Laujveiz, mwh mwngz cang hoi, gij hoi caengz coemh ndei haenx hix cang di he, mboujne gou couh siedbonj lo. Hoeng haemhneix de mbouj baenzneix gangj, de daj doiq- naj daxboh gou byaij daengz doiqnaj mbawsiengq Veiz Huj bae, yawj mbawsiengq Veiz Huj, yaepyet couh mbouj rox baenzlawz gangj lo. De naeuz, Laujveiz, gou mbouj sibgvenq baenzneix, mwh “vwnzgwz”bouxwnq doiq mbawsiengq Mauz cujsiz gangjvah, gou cungj mbouj gangj, aenvih gou gangj gijmaz de hix mbouj dingqnyi. Seizneix hix doxlumj, mwngz gangj, gou gangj gijmaz Veiz Huj ranz mwngz dingqnyi lwi?

Daxboh gou naeuz, de haengjdingh mbouj dingqnyi, hoeng mwngz mbouj dwg doiq Veiz Huj ranz gou gangj, cixdwg doiq aen ingjsiengq henzndang de gangj, mwngz seizneix mbouj bwh ndei, caj daengz ngoenzhaenx aen ingjsiengq liuq daengz mwngz, mwngz baez simvueng couh gangj mbouj ok vah lo, gaej gangjriu bw, lumj coemh hoi cang hoi nei yawjnaek cij baenz.

Veiz Ginhdoh song lwgda cim Veiz Huj, Lumj yawj Mauz cujsiz nei mumjgyumq, seizneix de dwg mbouj dwg siengj daengz aen yiuzhoi de: Baenz gonj baenz gonj rin deng de cang haeuj ndaw yiuz bae, buenq yiuz rin, buenq yiuz gut, gij gut haenx buenq hawq buenq mbaeq, haeusing raixcaix. Yaek cang yiuz aen singgeiz haenx Veiz Ginhdoh couh mbouj dep aen ndang mehyah de lo, banhaet ok dou, hix lau yawjraen mehmbwk ndaw mbanj, daegbied dwg ngoenz diemj feiz haenx, vihliux ndaej ndoj daengxgyoengq mehmbwk, de byonghhwnz couh daengz gwnz yiuz. Caengz diemj feiz gaxgonq, de sien diemj sam diuz yieng, gvih daengz gwnz dieg, ngaek sam mbat gyaeuj le, hemq naeuz: Cojgvaq cojgvaq gou ba! Cojgvaq cojgvaq gou ba! Couh lumj gaujvaq nei, daxboh gou ceiq yawj mbouj gvenq de baenzneix hemq lo, gangj de mbouj lumj bouxsai. Hoeng de baez gaeuq ngaenzhong daxboh gou, youh hemq youh ndaq, lumj bouxyak nei.

Gangj ba, Ginhdoh. Daxboh gou naeuz.

Veiz Ginhdoh yaepyet gvih daengz doiqnaj mbawsiengq Veiz Huj. Raemxda cungj rih okdaeuj lo. Daengx ranz gou cungj doeksaet liux, ndaek Veiz Ginhdoh neix, guhmaz gvih roengzdaeuj la, youh mbouj dwg coemh hoi.

Veiz Huj, gou doiq mbouj gvaq daxboh mwngz ha. Gou caeuq daxboh mwngz doxlumj, cungj dwg bouxvunz minghhaemz he, mwngz gangj, gou coemh hoi, de cang hoi, ndaej vuenyungz lwi?

Seizhaenx daxboh naeuz, Ginhdoh, mwngz gag gangj gij saeh mwngz, gaej gangj gou, gou dwg daxboh Veiz Huj, nanzdauh gou haemzhoj mbouj haemzhoj de mbouj rox lwi?

Veiz Ginhdoh couh mbouj rag daxboh gou caemh gangj lo. De doiq mbawsiengq Veiz Huj naeuz: Gou heuh Veiz Ginhdoh, vunz Duh’anh Yen Lahlez Yangh Mbanjgya’gvangq, gou dwg boux guh hoi he, gou gvaq ndaej mbouj ndei. Gou ndwen he coemh sam yiuz hoi, gou swhgeij vat conghbauq, swhgeij dienz ywbauq, swhgeij diemj bauq, swhgeij cang yiuz diemj feiz, gou mbouj gamj cingj vunz ha, danghnaeuz gou cingj vunz vat conghbauq, ngeihcib gaen hoi gou couh mbouj miz lo, danghnaeuz gou cingj vunz dienz ywbauq, samcib gaen hoi gou couh mbouj miz lo, danghnaeuz gou caiq cingj vunz diemj bauq, baenzneix hajcib gaen hoi gou couh mbouj miz lo. (8)

我弟飞快地返回家中，将一盆水打到他们面前。早上的太阳出现在脸盆里，照得我们眼睛生疼。我哥说，爸，你都跟他们说了什么？

我爸边洗脸边说，我懒得跟他们说太多的话，如果我再跟他们多说一点，他们肯定赖在我们家不走，好像韦虎已经回来了一样。所以，我只好跟他们说，不要都挤在一起，一个一个来，而且不要白天来，白天我们要劳动，你们也要劳动，在白天说话，好像我们全部是懒汉似的。

我妈接着说，从今天晚上起，我们家每天晚上都将有人来串门，他们每一个人都将低着头来到我们家里。

我弟说，那我们该怎么做，难道只是听他们说话？

我爸说，对，从今天起你们要学会听别人说话，不管他们说的话有多么难听。说完他做了一个切菜的手势，我不知道他为什么要做这个手势，不过我觉得，今天他做了这个手势，他就跟我昨天的那个爸有点不一样了，因为他现在，有点像一个老是在别人面前做报告的人了，大概他现在已经忘了他自己是一个嘴巴裹着毛巾，不停地往拖拉机上装石灰、每隔一下就要吐口水的人了。

夜晚，韦金多来到我家中。他要坐在我爸我妈的面前，但是我爸不让，他要他坐在韦虎的照片前，他说，你跟我说没有用，你要跟韦虎和韦虎的摄像机说才有用。你要跟我说的话我都知道了。平时在韦金多的石灰窑上，韦金多总是对我爸说，老韦，你装石灰的时候，那些没有烧过心的石灰也要拣一点装，要不然我要亏本了。但是这个夜晚他没有这么说，他从我爸面前移到韦虎的照片面前，看着韦虎的照片，一下子就不知道要说什么了。他说，老韦，我不习惯这样，文革的时候别人对着毛主席像说话，我都不说，因为我说什么他老人家都听不到。现在也是一样，你说，我说什么你家韦虎会听得到吗？

我爸说，他肯定听不到，但你不是对着我家韦虎说，而是对着他身边的摄像机说，你现在不准备好，等到那架机器有一天突然朝你瞄准的时候，你就会慌乱得说不出话来，这不是开玩笑的事，这跟烧石灰装石灰一样严肃。

韦金多双眼看着韦虎，像看毛主席那样迷惑，现在他是不是想到他烧石灰的情景：一颗颗石头被他装在石灰窑里，半窑石头，半窑草木，那些草木半干半湿，发出腥甜的味道。装窑前韦金多一个星期不会近老婆的身体，早上出门，也怕看到村里的女人，特别是点火的这一天，为了避开所有的女人，他半夜就会来到窑上。在点火之前，他点燃三炷香，扑通就跪在地上，三个响头之后，喊道：可怜可怜我吧！可怜可怜我吧！就像讨饭一样，我爸最看不惯他这样喊了，说他不像个男人。但是他扣起我爸的钱来，语气又像个男人了，像个凶恶的男人。

说吧，金多。我爸说。

韦金多扑通一声就跪在韦虎的像前。眼泪就流出来了。这可把我们全家吓了一大跳，这个韦金多，怎么就跪下了呢，又不是在烧石灰。

韦虎，我对不起你爸啊。我和你爸一样，都是苦命的人啊，你说，我烧石灰，他装石灰，能幸福到哪里去?

这时候我爸打断了他的话，金多，你自己说你自己，不要也扯上我，我是韦虎的爹，难道我苦不苦命他还不知道吗？

韦金多就不再把我爸跟他扯在一起。他对韦虎的照片说：我叫韦金多，都安县拉烈乡加广村人，我是个烧石灰的，我活得不好。我一个月烧三窑石灰，我自己打炮眼，自己填炸药，自己点炮，自己装窑点火，我不敢请人啊，如果我请人打炮眼，那我的二十斤石灰就没有了，如果我请人填炸药，那我的三十斤石灰就没有了，如果我再请人点炮，那我的五十斤石灰就没有了。

（8）