他们在门前仔细听，那个奇怪的声音像是来自屋后，他们朝屋后走去，走进后山那片桃林。蔡玉珍看见杨凤池跪在一株桃树下，用一根木棍敲打一只倒扣的瓷盆，瓷盆发出空阔的声音。手电光照到杨凤池的身上，她毫无知觉，她双目紧闭口中念念有词。蔡玉珍和王老炳听到她在诅咒王家宽。她说是王家宽害死了朱灵。王家宽不得好死，王家宽全家死绝……

蔡玉珍朝瓷盆狠狠地踢，瓷盆飞出去好远。杨凤池睁眼看见光亮，吓得爬着滚着出了桃林。王老炳说她疯啦。现在死无对证，她把屎呀尿呀全往家宽身上泼。我们穷不死饿不死，但我们被脏水淹死。我们还是搬家吧，离他们远远的。

王家宽扶着王老炳过了小河，爬上对岸，蔡玉珍扛着锄头、铲子跟在他们的身后。村庄的对面，也就是小河的那一边是坟场，除了清明节，很少有人走到河的那边去。王老炳过河之后，几乎是凭着多年的记忆，走到了他祖父王文章的墓前。他走这段路走得平稳、准确无误，根本不像个瞎子。王家宽不知道王老炳带他来这里干什么。

王家宽说爹，你要做什么？王老炳说把你曾祖的坟挖了，我们在这里起新房。蔡玉珍向王家宽比了一个挖土的动作。王家宽想爹是想给曾祖修坟。

王家宽在王文章的坟墓旁挖沟除草，蔡玉珍的锄头却指向坟墓。王家宽抬头看见他曾祖的坟，在蔡玉珍的锄头下土崩瓦解，转眼就塌了半边，他感到惊奇。他神色庄重地夺过蔡玉珍手里的锄头，然后用铲子把泥巴一铲一铲地填到缺口里。

王老炳没有听到挖土的声音，他说蔡玉珍，你怎么不挖了。这是个好地盘，我们的新家就建在这里。我祖父死的时候，我已经懂事了。我看见我祖父是装着两件瓷器入土的，那是值钱的古董，你把它挖出来。你挖呀。是不是家宽不让你挖，你叫他看我。王老炳说着，比了一个挖土的动作。他的动作坚决果断，甚至是命令。

王家宽说爹，你是叫我挖坟吗？王老炳点点头。王家宽说为什么？王老炳说挖。蔡玉珍捡起横在地面的锄头，递给王家宽。王家宽不接，他蹲在河边看河对面的村庄，以及他家的瓦檐。他看见炊烟从各家各户的屋顶升起，早晨的天空被清澈的烟染成蓝色。有人赶着牛群出村。谁家的鸡飞上刘顺昌家的屋顶，昂首阔步、来来回回地走。

王家宽回头，看见坟墓又缺了一只角，新土覆盖旧土，蔡玉珍像一只蚂蚁正艰难地啃食一块大饼。王老炳摸到了地上的锄头，他慢慢地把锄头举起来，慢慢地放下去，锄头砸在石块上，偏离目标，差一点锄到王老炳的脚，王家宽想他们是下决心要挖这座坟了。王家宽从他爹手上接过锄头，紧闭双眼把锄头锄向坟墓。他在干一件他不愿意干的事情，他渴望闭上双眼。他想爹的眼睛如果不瞎，他就不会向他烧香磕头的地方动锄头。

挖坟的工作持续了半天，他们总算整出了一块平地，他们没有看见棺材和尸骨。王家宽说这坟里什么也没有。王老炳听到王家宽这么说，感到十分惊诧。他摸到刚整好的平地上，抓起一把泥土，放到鼻尖前唤了又嗅。他想我是亲眼看着祖父下葬的，棺材里装着两件精美的瓷器，现在怎么连一根尸骨都没有呢？

时间到了夏末，王家宽和蔡玉珍在对岸垒起两间不大不小的泥房。他们把原来的房屋一点一点地拆掉，屋顶上的瓦也全都挑到了河那边。他们原先的家，完全暴露在光天化日之下。

搬家的那天，王家宽甩掉许多旧东西。他砸烂那些油腻的坛子，劈开几个沉重的木箱。他对过去留下来的东西，带着一种天然的仇恨。他像一个即将远行的人，轻装上路，只带上他必须携带的物品。

整理他爹的床铺时，他在床下发现了两只精美的花瓶。他扬手准备把它扔掉，被蔡玉珍及时拦住。蔡玉珍用毛巾把花瓶擦亮，递给王老炳。王老炳用手一摸，脸色霎时变了。他说就是它，我找的就是它。我明明看见它埋到了祖父的棺材里，现在又从哪里跑出来了呢？帮忙搬家的人说是王家宽从你床铺下面翻出来的。王老炳说不可能。

(十二)

Song boux de youq bakdou sijsaeq dingq, sing geizheih haenx lumj dwg daj laengranz cienz daeuj, song boux de byaij bae coh laengranz, byaij haeuj ndaw ndoeng faexdauz bae. Cai Yicinh yawjraen Yangz Fungciz gvih youq laj go faexdauz he, yungh mbaenq faex he roq aen bat, aenbat fat ok singdongdong. Rongh dienhdoengz ciuq daengz gwnz ndang Yangz Fungciz bae, de cungj mbouj rox, de song da laep ndaet ndaw bak nambyodbyod. Cai Yicinh caeuq Vangz Laujbingj dingqnyi de cingq mieng Vangz Gyahgvanh. De naeuz dwg Vangz Gyahgvanh haih dai Cuh Lingz. Vangz Gyahgvanh dai gaj, Vangz Gyahgvanh daengx ranz dai raeg……

Cai Yicinh yunghrengz dik aenbat, aenbat deng dik bae giz gyae. Yangz Fungciz hai da yawjraen daengrongh, hwk dwk ruenz buet ok ndoeng faexdauz bae. Vangz Laujbingj naeuz de bag lo. Seizneix vunz dai mbouj miz cingq doiq, de aeu haexnyouh cungj rwed hwnj ndang Vangz Gyahgvanh bae. Raeuz gungz mbouj dai iek mbouj dai, hoeng raeuz deng raemxuq dumh dai bw. Raeuz lij dwg buen ranz ba, liz gyoengqde gyae’gyae bae.

Vangz Gyahgvanh rex Vangz Laujbingj gvaq dah, benz hwnj hamqdah doiqnaj bae, Cai Yicinh gwed faggvak、fagcanj riengz laeng song boux de. Najranz mbanj, hix couhdwg doiqnaj diuz dah iq dwg diegmoh, cawzle cingmingz, haemq noix miz vunz bae gizhaenx. Vangz Laujbingj gvaq dah bae le, ca mbouj geijlai dwg baengh de geiq ndaej haenx, byaij daengz naj moh daxgoeng Vangz Vwnzcangh de. De byaij duenh loh neix byaij ndaej gig maenh、gig cinj, gaenbonj mbouj lumj boux dafangz. Vangz Gyahgvanh mbouj rox Vangz Laujbingj daiq de daeuj gizneix guh gijmaz.

Vangz Gyahgvanh naeuz boh, mwngz yaek guh gijmaz? Vangz Laujbingj naeuz mwngz vat aenmoh goenggeq mwngz hwnj, raeuz youq gizneix guh ranzmoq. Cai Yicinh doiq Vangz Gyahgvanh beijveh aen dungcoz vat gumz he. Vangz Gyahgvanh gag naemj dwg daxboh siengj coih aenmoh goenggeq.

Vangz Gyahgvanh youq henz moh Vangz Vwnzcangh vat mieng cawz rum, Cai Yicinh cix dawz gvak gvak haeuj aenmoh bae. Vangz Gyahgvanh ngiengx gyaeuj yawjraen aenmoh goenggeq de deng faggvak Cai Yicinh gvak dwk loemqlij loemqlak, de gamjdaengz geizheih. De najhaen ciengj aeu faggvak ndaw fwngz Cai Yicinh, yienzhaeuh aeu canj baenz canj baenz canj canj namh bouj aenmoh.

Vangz Laujbingj mbouj dingqnyi sing vat namh, de naeuz Cai Yicinh, mwngz guhmaz mbouj vat lo. Dieg neix dwg dieg ndei, ranzmoq raeuz couh caep youq gizneix. Mwh daxgoeng gou dai, gou gaenq roxsoq lo. Gou raen daxgoeng gou dwg coux song aen biengx roeng namh, neix dwg song aen gujdoengj dijcienz, mwngz vat de okdaeuj. Mwngz vat ha. Dwg mbouj dwg Gyahgvanh mbouj cinj mwngz vat, mwngz heuh de yawj gou. Vangz Laujbingj itmienh gangj itmiemh guh aen dungcoz vat namh he. Dungcoz de gig genhgez byotbyangq, caemhcaiq dwg minghlingh.

Vangz Gyahgvanh naeuz boh, mwngz dwg heuh gou vat moh lwi? Vangz Laujbingj ngaek gyaeuj. Vangz Gyahgvanh naeuz vih gijmaz? Vangz Laujbingj naeuz vat. Cai Yicinh gip hwnj faggvak vang youq gwnz dieg haenx, ndenq hawj Vangz Gyahgvanh. Vangz Gyahgvanh mbouj ciep, de maeuq youq henz dah yawj ndaw mbanj doiqnaj dah caeuq aenranz de. De yawjraen hoenzfeiz daj gak ranz gak hoh swng hwnj, byonghmbwn gyanghaet deng hoenzfeiz nyumx baenz saeklamz. Miz vunz gyaep vaiz ok mbanj. Duzgaeq ranz lawz mbin hwnj dingjranz ranz Liuz Suncangh bae, enjaek ngiengxgyaeuj、baebae dauqdauq byaij dwk.

Vangz Gyahgvanh ngeux gyaeuj, yawjraen aenmoh youh loemq bae gok he, namh moq hoemq namh gaeuq, Cai Yicinh lumj duzmoed nei cingq dwgrengz gwn aen bingj he. Vangz Laujbingj lumh daengz faggvak gwnz dieg, de menhmenh yaengx faggvak hwnj, menhmenh cuengq roengzdaeuj, faggvak gvak roengz ndaek rin bae, nyeng gvaq henz bae ceng di gvak daengz din Vangz Laujbingj, Vangz Gyahgvanh gag naemj song de dwg laemxsim vat aen moh neix lo. Vangz Gyahgvanh daj ndaw fwngz daxboh ciep gvaq faggvak, laep ndaet aenda gvak roengz aenmoh bae. De cingq guh gienh saeh de mbouj nyienh guh he. De naemj boh de danghnaeuz da mbouj fangz, de couh mbouj doiq gizdieg de siuyieng gvihbaiq haenx doengh faggvak lo.

Vat moh vat le buenq ngoenz, gyoengqde cungj suenq cingj ndaej gaiq dieg bingz he, gyoengqde mbouj yawjraen guencaiz caeuq seihaiz. Vangz Gyahgvanh naeuz aen moh neix gijmaz cungj mbouj miz. Vangz Laujbingj dingq Vangz Gyahgvanh baenzneix gangj, gamjdaengz gig doeksaet geizheih. De lumh daengz gaiq diegbingz ngamq cingj ndei haenx, gaem aeu gaem namh he, cuengq daengz henz ndaeng nyouq le youh nyouq. De naemj gou dwg caenda yawjraen daxgoeng haem roengzbae, guencaiz coux song aen biengx gig gyaqciq, seizneix baenzlawz lienz gaiq ndok he cungj mbouj miz ne?

Seizgan daengz le byai seizhah, Vangz Gyahgvanh caeuq Cai Yicinh youq doiqnaj dah caep song gan ranznamh mbouj hung mbouj iq. Gyoengqde baenz di baenz di lid aen ranzgaeuq bae, vax dingjranz hix cienzbouh rap daengz doiqnaj dah bae. Aen ranzgaeuq gyoengqde, cienzbouh loh okdaeuj lo.

Buen ranz ngoenz haenx, Vangz Gyahgvanh vut bae haujlai doxgaiq gaeuq. De dub vaih doenghgij biengx youzywd nunwk haenx bae, youh bag geij aen sieng naekgywd bae. De doiq gij doxgaiq doenghbaez louz roengzdaeuj haenx gag miz cungj haemz ndeu. De lumj boux vunz yaek ok dou bae giz gyae he, ndangmbaeu hwnj loh, cij daiq gij doxgaiq yungh daengz haenx.

Cingjleix aencongz daxboh de seiz, de yawjraen laj congz miz song aen bingzva gig gyaqciq. De yaengx fwngz yaek vut bae, deng Cai Yicinh gibseiz lanz youq. Cai Yicinh yungh sujbaq uet aen bingzva seuqsak raeuzrwd, ndenq hawj Vangz Laujbingj. Vangz Laujbingj fwngz baez lumh, sawqmwh saeknaj bienq heu. De naeuz couhdwg de, gou ra haenx couhdwg de. Gou mingzmingz yawjraen de haem roengz guencaiz daxgoeng bae, seizneix youh daj gizlawz ndonj okdaeuj ne? Gij vunz bang buen ranz naeuz dwg Vangz Gyahgvanh daj laj congz mwngz fan okdaeuj. Vangz Laujbingj naeuz mbouj gojnaengz.(12)